Buai lo dingih Buai

A poi ee, a poituk ee.
Kan Nunphung le kan Calai
Sunsak khaisan ttultuklai ah
An buai ruri maw
O le Aw.
A poi ee, a poituk ee.
Kan miphun sungih lungrualnak hrang
Duhdawt le theihthiam awk poimawhlai ah
An buai culci maw
Bawi le Lal.
A poi ee, a poituk ee.
Pathian ram hrang missionary thlah ih
Simzirh le phuan ding tamzetlai ah
An buai hniaihniai maw
Zumthei le Zumtheilo.
A poi ee, a poituk ee.
Akilkip tthanlen pitlinnak hrangah
Zir le cawn ding timtuah ttullai ah
An buai celcel maw
Rundamnak hlothei le hlotheilo
Maw Laimi/Chinmi!
Na mang-aatnak in tthangharh thlang aw,
Satan bumsiatnak thang sungin suak zaang aw,
Khrih le Miphun hrang na ttuan ding caan a maltuk,
Na tikcu caan sunglawi pamhmai in,
Buai lo dingah Buai nawn hlah.

Fimthiamnak
Fimthiamnak, Fimzirnak zir hramhram aw,
Na lam hruaitu a si ding.
Zir aw! Zir aw! A thupibikmi fimthiamnak
Na pumcawmnak a si ding.

Fimthiamnak cu ziangtluk a sunglawi!
Neihmi sumpai hlawnthilri hnak in a sunglawi deuh.
Na neihmi loram pawl hnakin a sung deuh sawn,
A hlo theilo ding, na fimzirmi pawl.

Fimthiamnak zirlo pipu pawl an siraw,
An sirawknak awkhawk tlanghra a thang.
Zir uh! tiah thu an pe, an siamthar fa pawl hnenah,
Fanau pawlin zir duh hai maw, fimthiamnak hi.

Fimthiamnak zirlo cu lawnghlaunak um lo vek an ti,
Zirlopawl pawl cu zirpawl in an palbet theu,
A zir pawl cun leitlun mawinak famkim an hmu thei,
An nun zalamtluan a tluang ih tuarfai daan an thiam.

Kawn le namhri tullo, cafung thawn na pumcawm aw!
Na thlanhri for tuloin office daihnem ah pumcawm aw!
Thlawhlailo hma ah bung lo in ca zirhtu si sawn aw!
Fimthiamnak na zirlo ruangah ziangtik tiang,
An lo nautat hrih ding!

Ca a thiam lo, tong a thiam lo an lo ti theu,
An lo hmuhsuam, an lo nautat, ziang an lo siarlo bet
Thildang ruangah a silo na zirlo ruangah a si.
A tlai ti a um lo…na zir ni cu na thiam ni a si.
Na zir ni cu a lo hmuhsuamtu pawl ka na kharh ni a si.

A rang theibikin feh awla, fimthiamnak an timi hi va zir ve aw!
Caan na nei lai…mi na bang thei lai…na tlai hrimhrim lo!
Va feh aw, va zir aw…an timi fimthiamnak!

 

 

ZAWNGTTAH
Hmuan kan buh-inn kiangih zaam mi zawngttah,
Bawi thleithliin kawi ngeingi ten a rah.
Colhni zing hmeh hrangah ka lo, ka ziat,
A bawl ka nu’n a kut thiam tawk suah in.
A thlak bawnthur rawh mi, phektereng thawn,
A telh cite, hmehhang, tivek pawl thawn.
Mitthla a la hlei maw hmu tui’ hrangah,
Ei cak hiarin ka cil ka vun lem vawi riat.
Sungkua kim ih rawl kho vun kil phei cun
Thla hman cam thiam lo’n ei hai sungkua zaten
Phianghang sa nawn hrawpin vun in phei cun
Voksa, Arsa, hmeh dang khal ngai lo len
Puar in tlei maw a cui zawngttah i zarah
Ka hrang thawbik hangrah lakih zawngttah
Khuanui’ thatnak hlei ve na maw ka hrang
Hrisel, damnak tinkim I pe ka hrang.

 

Kuakuai Aankaa

Kuakuai	Ka Biazai
L = Liamko law! U = Ui cing tein N = Na parmawi te…. G = Green rose par bang/…. K = Ka lungthin ah U = Uai ni um lo A = A kuai mi lung I = In hnemtu…	Huat thla la tuk te kha….. Ka duh lung ton ruang ah maw Nun man nei nawn lo ka rak si ve ta hi Aw..ka hrang ih huat thla la tuk te In pek mi na lak sawng te hi a tha hlei lua ee Na duh mi par mawi na co lo ruang ih Kei leng nu lung kuai in in rak tuah ve maw… In duh ngai lo ti thei cing ih Dung ka rak lo tun thei lo kha ka thu si ning la ka va ti em… Na mit meng no tak leh Na an kaa thlum nem tak pol ruang ah maw Tong thiam nawn lo mi aa ih ka rak cang ve ta hi……… i
Ninu lian caan le Kei	Duhmi
Sen siarsi Ninu Hring dildel tlangsang phenah A liam muarmo. Vanva awnmawi Cung vansangah kawpkim ten Nuam in an leng. Zil thli a hrang Thing hnah ro phunkim an til An zam piangpo. Parmawi phunkim Rimhmuitin rawngtin suah in An par siarsi. Cui caanah kei Ninu engmawi phenthlam hnuaiah Nang hawl in maw. Duh ni hmui thla Hmuh ding um lo um har in Li leng hlei ce. Kei riang lengnu Nang tello tlai ni liam caan Lungkuai in maw.	Duh mi…rimhmui par mawi Khuaitizuu bang ‘Lengai’ iang in, Sawl bang uai ning. Valtha tuanzai rel lo in…. Duh mi …Sen thleihthli theu, Vur bang var theu, Kawl, vai lakah Hmin mawi, ‘Laimi’ Na hmin a mawi hleice ee…. Duh mi …Nang thawn tlai len Zing, sun, le zan, Ni eng ruah sur Ziang poi sa lawn Kumpi kum ‘10’ Mit thep kar bang Vanram tla fual na ti maw?… Duh mi …A si ko nan Ka pai’ lo ram Fang an hmin zo Tuan ding a tam Tuantu ding ah, mitthli thawn Ka kirsal zo…Duh Mi… I hngilh thlang mai aw…

 

Na Ruat Zo Maw?

Ziangtin na ruat

Rual duh hawi tla thawn…,
Calai zirank hmunnuam ah leng tlang in;
Nolai caan kan hmang.
Cuih caan ah a man khung rose par mawi,
Ka lu ah tonnak cang thiam ta ningla;
Keimah khal ka man a sang ve mai ding.

Asinan… i mawitertu dingih ka hril ve mi cu
Zohman ih ngaihsak lo ziang an siar lo mi,
Zinkap pangpar men a si.

Khua a rei, caan a liam, tlaksiatnak in i nen vivo,
“Ka hril  sual riai” ti ka theih cun;
Ka leenrual hlun pawl khawlai ah ka hun tong,
Lehlam hoi in ka sir-ah in pial san;
Suahseempi le duhdawt mi tla hman,
Kan ruun-inn ih lut lengtu an um lo.

Khua ka vun ruat, ka tuar a har, ka thina i zun,
Ka nun hramthawh saal theih sisehla maw…;
Pathian tihzahnak in fimnak hram ka thok ding,
Ka thlarau hrangah nunnak a si dingih;
Ka ruangpum hrangah,
Mawinak famkimtertu a si ding.
Sikhalsehla…
A liam cia caan kawhkir saal  a theih nawn si lo,
A cuih ka thin ee..
Danglam saal thei nawn hlah maw;
A  va poi ve! rualduh hoi tla…
Kei vek teh nan um pang maw?
Ziang thei lo lengthar nonawn pawl hnenah tal,
Lamtha hmunnuam an pal theinak dingah;
Thu ro vun cahta ning maw…

 

 

ROLING KHANCA  (Part One)

Khanca (Epitaph) ti cu khanlung lo le thlanlung parih ngan mi bezai a si. Nitlaknak ram

lam tla cun an uar zet. Kan Laimi khalin pipu san ihsin kan nei ve. An damlai ih an sa kah zat, khuang ciin cuzat an rak cawi, tu le fa cuzat khazat an nei tivek, an thuhla tawi tivek le an hla ngainat mi tiang hman an ngan ttheu. Mar pawl tla cun an ngan maksak thei zet an ti.

Tluangkhawnnak lawng hman si lo’n malmak thu hman a rak ngan tawk an um. Tui sun ni tiangin lungphun parih cangan kan bang lo a si hi! A neideuh le sunsak thiam tla cun ran that rori’n ruai tla an ttheh. Lungruah remnak cu a si ve ko e.

Daan thuhla zir ih doctorate degree thuah hnih ngantu Dr. Samuel Johnson (1709-1784) ih khanca tluangtlam fing khat te hin a hma hmuah kungkhaw. Welsh miphun violin tum thiam Claudy Phillips hngilhlonak ih a ngan mi khanca a si. C. Phillips hi awnmawi tum ih pumcawmmi mitlaitluang a si ih, inn le lo khal nei lo, vakvai hnianghni tei khawsa a si. 1732 ah khan a thi.

An Epitaph on Claudy Phillips, A Musician
Phillips, whose touch harmonious could remove,
The pangs of guilty pow’r, and hapless love;
Rest here distress’d by poverty no more,
Find here that calm, thou gav’st so oft before;
sleep, undisturb’d, within this peaceful shrine,
Till angels wake thee, with a note like thine.
Awnmawi Tumthiam Claudy Phillips hrang Khanca
Phillips, a kut thai mi awthlung awn thiang,
Sualnak hriamhma le lungthin ngui semkiang;
Pasiat phurrit tthum in hinah a zal,
Na rak zaam ttheu’ daihnak na co ve sal;
Mithiang thlan sung zal law, na hna a thiang,
Vanmi’n na thlungawn vek’h lo tthang hlan tiang.

A pahnihnak ah, Siangpahrang Charles II hrangih ngan mi khanca hi kan zoh pei. Lung cu a len bese lem lo. Thangtthat lam hoi lo’n zuarthlai le ziaunak lam a sisawn. A ngantu cu John Wilmot, Earl of Rochester (1647-1680) a si.

John Wilmot hi dam sung tawite a cen ih  cen pawl a si. Ditchley, Oxfordshire ah April 1, 1647 ah a suak. (Ngelcel e!) Kum 12 a kim ah a pai’ khawbawi hna a sawng. Kum 14 a si in Wadham College, Oxford, ihsin M.A degree a ngah. Phunsang tlawng zirhtu hna ttuan in Europe ramkip a hrawh. Kum 17 a si kum ah siangpahrang Charles II ih lal-inn  buangbarzet ah sawm a si.

A thuken, “Damsung tawite ih hnapi: Nunau, Politics le Zu” ti cu neh takin a  pitlin ngah. Siangpahrang khal a mol neh zetih an atbur an bawltlang ttheu. Cucu midangin an nahsuah tuk. Tisa hiarnak rihlipi ih an ciahawk sungah an rampi a tlabal thluh. Dutch ralkaprual in Thames an ra siim ih English long hmun an urkang laiah siangpahrang Charles II thawn fala kawng parah nuam an rak leng ti a si.

Malet ih nupi bang thawn an awkkaiaw ih an tthiaw cih.Charles II thangsiatnak bezai a ngan. A thehdarh ciamco. Ramsung ihsi dawisuah a hlawh rori. A thupi tthen bang hnenah a va rol. Kum 33 a si ah a thi. A mi sisiaunak khanca cu:

Epitaph on Charles II
Here lies our Sovereign Lord the King,
Whose word no man relies on;
Who never said a foolish thing,
Nor ever did a wise one.

# Zohman ih a thusim an rinsan lo mi kan siangpahrang ropi cu,

hinah an zalh e;

atthlakzet thu a rel loih,

thufim khal a rel dah fawn lo.

 

CHIN BEZAI KHUIAH? (Part Two)

 

Englishpawl ih biazai hmaisabik ih an ruah mi cu Caedmon (fl. 658-680) ih biazai a si. Anih khal hi cathiamlo tuukhalpa men kha Pathian in i zirh a ti ih Whitby Biakinn ah  zatlang biazai ttha zetzet a saksuak zutzo.

Kan Chin thuanthu ih Ral Thang, Pinu in hla a zirh ihsin hla kan  nei thok ti lamlam mi a mangsuakter. Caedmon ih biazaipawl hi Anglo-Saxon (tui English rung si leh) pawl biazai a si ih, pakhat rak um danglam deuh (ttelh nei bezai) ti bak lo cu, aw-nolh caang (alliterative verse) an si ih ttelh umsunpawl khal a mawinak menih hman mi (ornamental) an si.

Kan  Chin hla khalah Taisun pawlih aw-nolh caang vek hi hrin dangpawl khalin kan nei ve. Zatlang hla, a thawng siar kan neih mi lakin malte tarlang sehla.

Zawng, zawng zawng zawng sim lam zawngte,

Dawn kel hlah ang e;

Zing zing zing zing, zing le cawi le sam luai sawm,

Pacang sal le, sal sawm kai na e.

(Lamhnih hla)

 

Repitition/refrain ti mi a puklak mawi zetzet khal an um.

 

Vanruah sur fa ti ing khaw,

Leiruah sur fa ti ting khaw;

Hmuanzawl ah, hmuanzawl ah,

Siim lam umpawng par lai sing e;

Hnah khor hliphlep, khor hliphlep.

(Cul hla)

Ttelh nei bezai sivek si, a ttelh um tthahnem tuk lo, a mawinak men khal kan nei thotho.

 

Zan khat ten e, nan zattial puan tan zawng ning law,

Bawi Lian hrin e, Hlei Hniar aw nan par dim ning law.

 

Tthansoh tuk hlan ciocioah cun kan zatlang biazaipawl  hi an duai ve ce lo nasa. Sentecai hngilh ni um lo ti thu tla hi kannih santharpawl hnakin an phuah mawi theisawn.

Arsi zathum e, suak seh kum zakua hman leng ning law,

Sentecai lungduh cia, zeitin hngilh lai ing maw?

(Hla Zau)

 

An hla a mawi thei ememnak pakhat cu catluan pahnih te lawngah thu tampi, famkim tho si, an rel man ttheu hi a si.

Zo lamah e, sahreu thang bawh in kal ing khaw,

Lamsak ah bingbipar, Sen Hngel rim leng raan maw.

{Zo= tlangsannak, a daihnak lamah sa-thang ka kan mi hal dingih ka fehnak ah,

lamzin sakih a rak um mi bingbipar ih rim cu (ka falanu) Sen Hngel ih rim a rak si.}

 

Laamnak hla kan  neih mi Ceretlawh hla, Fangza aih laam, Sar laam tivekpawl kan zoh a si khalle a laam thawi milaw zetzet an si. Anglo-Saxon pawlin Ballad an sak ih an laampidan thawn kan naiawzet. Ballad hla an sak tikah hlalatu in a sak thokih, awkhiah (rhythm) kha a kedil lei sirhter in a ti awn. Chorus (sakkir) ah an zaten an sak ttheu. A caang (verse) cu hril hleice mi lawngin an sak ttheu. Kan Chin zatlang hlapawl khalah laamnak hla ttha zetzet tampi kan nei. Cahmai ren phah deuh thawn kan tarlang nawn lo mai ding. (Ee, hang hang hang hang eh!)

Pi le pui’ san ah cun mi tin deuhthaw in khuimaw cin cu bezai phuah thiam an si. Bezai phuah thiam ti tikah tui kannih ih theih mi bezaizia (Poetic) thawn a si lo ti kha cu hngilh lo’n. Mi tin in zaihla an nunpi ruangah nauawih hla mawizet hman an nei tampi. Tthimnak ah,

Ka nu nih e, sincaw ka ta siah ta khaw,

Belte sungah ba kual rul bang kual ngitnget.

Upa in an phuahsak maw thei hlah, nauhak hla khal an nei tampi. Tthimnak ah,

Zawngte nih si fawp maimo e,

Mai fawp maino;

Tonak ah run a nei lo,

Sang thing tlunah to na diudiau.

A ruang-am (catluan umdan retmawinak, a thu thleng riai loin) retmawisak men ruangih santhar biazai ruang-am nei thei tampi a um mi sung ihsin mallai kan tarlang hrih pei.

1. Zo inn song, inn song baw,

Za Duh inn song inn song e;

Zu bo hlah sa bo hlah,

Khua hra van thui an than e,

Arsi bawm ah, si bawm ah.

2. Sakhi belh belh bolh, belh bolh in,

Zokneng pam pamhmai, pamhmai in;

A ki ttha hngehnge e in,

A ha ttha hngehnge e in;

Thing thu hul hlan tlung seh law aw,

Taife hul hlan tlung seh law in.

3. Ka lo biarbuar,

Thu zongza relnak;

Ka fang hngialhngualh,

Con tthawng bawi lamnak.

4. Fahlam Lian bik e,

Con Bik le va Lian Hnok e;

Nan than cu e sang lingleng e,

Kan cung cimei thuan bang e. (Khuate hla)

5. Fahlam pi khi sialso,

Duai ni kan  nei lo, ni bang sum ong e;

Bawi i ttha e, a lian zathum an tei e,

An duai tho lo nih;

Khir varvo lang hluang thuan sin,

Ruk cuan ing, khau khir va bangin;

An kulh dum hruang tiangin,

Li bang a hnin e, an rel thiam lo’n e.

Hipawl hi cabu pakhat sungih hla fing zakua lai ihsin malte ka run tarlang mi an si. Kan pi le pu pawl ih zatlang biazai ahhin hliakhlai ding vanvun kan nei. An thiamnakpawl ziangvek an si ti theih loih kan um men a si ahcun kan ttuanvo kan neh lo tinak a si ding. Cun hipawl hi biazai a si ti olpakhaiih pom men loin a biazainak kha leitlun huap deuh tahfung in tah thiam sehla tthansoter a oldeuh a zumum.

Kan tanta mi biazai rung suahdan thu kha vun pehsal sehla. Kan hmuh thei mi cu hlanlai ah cun laam, awnmawi le biazai ti mi hi hmun khat an si. Biazai kan ti mi a ra fehsuaknak dingah a hmaisa in laam kha amah ten zin dang ah a feh. Cutin hla le biazai lawng an tang. Zaihla ah biazai cu awnmawi ih sungmu a si i awthlung cu a kawm a si. Cumi hnuah lamzin dangdang ah an tthenaw. Biazai ih ruangkham (structure) cu awkhiah (rhythm) a si. Zaihla khal amah ten lamzin dangah a feh. Cutin tui  ni kan hmuh mi laam, biazai le zaihla an rung suak.

Himi hi phunhnam dangpawl biazai rung fehdan a si. Kan Chin Society ah himi zawn ciah hi khuarkhuhrum maktara a um ruangih phunhnam nasalo pakhat ih kan suah thluh leuleunak zawn a si. Phunhnam dangpawl khal, ca an neih hlan ah cun, kan pi le pu hnakin zatlang biazai lamah, an turu hlei lo ti sehla a sual lo ding. Ca an neih ruangah an tthansoter lohli thei. An kilhim thei. Cucu a si ko. Culai lakah Chinpawl cun ca kan neih le veten kan zaihla, laamle biazai cu ek tan in kan tanta men. Himi umzia cu kan identiy kha hlon in, laiking bangin rong thleng kan tum tinak a si.

Ca in tuahsaktu, J. H. Cope, kan neih hi lungawiza ngaingai a si. Amahlawngte kan missionarypawl lala khal malten mawhthluk ka duh. Pu Thang Tin Sum ih Keimah Khawte Fa sungah kan zoh a si le Missionarypawl in Khristian ih lut cu, “Bawngbi/lungzi nan hruh ding. Sam nan met ding,” tivek ihsin thokin Lawki hlapawl sak an kham ti kan hmu thei.

A umzia cu Missionarypawl in Khristiannak le mai phunhnam identity hlohpi ih Mirang identity ngaisannak hi a rualin in tuhlut tinak a si. Tui ni tiangah mai phunhnam hnipuan dokalh tahratin necktie le khawtkor thawi um hi mipiangthar umdan ih ruattu kawhhran hruaitu tla kan um lai sapbai. Pathian mitthli a tla sawn dah kei maw ti ruahtlak a si. Missionarypawl hi kan hrangah malsawmnak rak phur dingih Pathian thlah mi an si nan (minung tifam cu) an minunnak kha an thlah thei ve ce lo.

 

 

 

Duhmi

 

 

 

 

 

 

 

In taan siang hram hlah
kei cu ka lung a kuai le
Mi vek in Hla phuah in
Hla thawn ka hnem aw thiam lo

Duhmi
Ttang dang ah i zuan san hram hlah
Mi bang in thin na ih Biazai ngan ka thiam lo

Duhmi
Kei cu na kiangah in um ter ring ring aw
Mi vek in lungleng in ttang dang ah ka lo zuan san siang lo

Nangmah thawn maw
kan pahnih lawng maw
Mi dang sawm hlah
kan tawng aw ding maw
Biazai thiam ve lo

A REM THIAM SI LO

 

 

 

 

 

 

 

 

 

‘Duat’, na tang hlum ah cawlh ham dam duh hman seh
A rem thiam si lo, kei na taa feh rih ko ning
Nang  ngai ah zingdai zantim tuar men hrih ko ning

‘Duat’, duhnak thu sim khawp ti um lo hman seh
A rem thiam si lo, kei na taa tuan hrih ko ning
Na zun ngai ah zan thlapa khi awi hrih ko ning

‘Duat’, na aw thlumte khawh ti um lo hman seh
A rem thaim si lo, kei na taa zuang hrih ko ning
Na ankaa ngai ah tlunzuang va bang tap hrih ko ning

‘Duat’, na hmel mawite zoh khawhti um lo hman seh
A rem thiam si lo, kei na taa  tuar hrih ko ning
Na iang zun ah van arsi thawn uai hrih ko ning

‘Duat’, na hmur thlum te thawk ti um lo hman seh
A rem thiam si lo, kei na taa sup hrih ko ning law
‘Duat’ na hrang ah nangmah ngai in um hrih ko ning
TT

NA UM LO CUN

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Aw… Van ih Mero khi ziang a cang
Na um lo cun an zam deidi nawn lo e
Thim in a khuh theih an mawi nawn lo e

Aw … Van ih Arsi khi ziang a cang
Na um lo cun zoh an mawi nawn lo e
A hlan vek in an thep thei  nawn lo e

Aw … Van ih Thlapi khi ziang a cang
Na um lo cun rualpi a nei nawn lo e
Hnem tu hawl in Khuaza a tawi e
Aw … Ka rual, Mero, Arsi leh Thlapi
A so lung mi ka mitthli nan zoh ngam maw
“………” a um lo cun kan bang aw a si
TT

Nun kalbak -2

Siarnak caan a um lo bang
Hlonnak hmun um lo mi
Ka kut thlen cazual
Nun thuleng
Lam kap bazar thlir hnakin
Lam kap bazar thlen hrial in
Hmaiah
Ruah lo kar khat
Khuiah tawp nei lo
Hmaiah
Thansonak kalbak maw?
Tumsuknak kalbak sawn?
Ziang thil khalah
Fiang rialri ten
Ruahhmai lakah
Man lo thil ziang um?
Nun thla hi
Sui rong phulh mi bang
Remcang thiam maw?
Lamdang cuang maw?
Tawp neilo lamzin
Ka sial zalam….

 

Khua a dur nan ruah khua a ri lo
Ruah hmai a tla nan ruah a sur lo
Hnahthing a ro nan hnah thing a ttil lo
Awm mawi an tum nan hla an sak lo

Ka lo hawl nan ka lo tawng lo
Ka lo ko nan na thei lo
Ka lo zoh nan in hmu lo
Kan nai aw nan ziangah ziangah ?

 

 

Thaisun Pawl Cuanin…

 

Huatnak Romei a zaam
Raalawknak thlisia a hrang
Lungrual lonak tisuar a tho
Thenthek awknak meisa a hlio.

Tuk a suumih, hacang rialnak
A dik cuh awkah ni a liam e
Nu lo Ar bang kei ka vaivuan
Khoi lam thlun ding ka mit a mal.

Khoilam panin kei ka feh ding?
Ni ling lakih hmunso kai bang
Thlanti a puut a cui ka thin
Lamziin a kawi raal tam lakah.

Thu ka then cat lung thleng lo ding
A dikzetmi ziin par zawh ning
Ni tung rau lo’n thudik tan laang
A ra laimi thaisun pawl cuan in.

 

True Friendship

Ziangtin na ruat

True Friendship Cu Ziang A Si??????
Friendship cu pangpar vek asi.

Friendship cu in tina dah lo tu ding minung vek asi.

Friendship cu rose (hninsi) vek asi: can a rei len a mawi deuh deuh

Friendship cu atha mi caabu vek a si: kansinak pawl pakhat leh pakhat kan thei aw theh.

Friendship cu atha mi CD vek asi.

Friendship cu kumkhua daih mi thil asi.

Friendship cu pangpar thawn akhat mi ihkhun(bed) vek in a mawi mi si.

Friendship cu  a duhnung mi zawhte vek asi.

Friendship cu na duh mi rawl leh na ei theu mi cake vek asi.

Friendship cu a mawi mi pangpar si, asi a mawi bik mi pangpar vek in can arei len a mawi sinsin.

Happy FriendshipDay

 

Zan Mangsia(Zo Ruangah.?)

 

 

Fing le tlang mual hlawn an ttap lai zantling, tim zalai zan mangtluan in zan amang a sia.

Riaklak va bang?! Cuai lo Salai a lung a kuai ee… Mai Chinfa hniang in taansiang hlah law..

Na tangsung/thlazarhnuai ah in pom in cawi aw.

Na hnen in a hlatnak hmun ka zumlo, um ka zuam lo, Na kiang naih ah i um ter, feh i siang hlah, tlan i siang hlah

Then laini thlen ka zuam lo… Mai  network gal!

Hnem tul lawn keimah te lawng na zuun tthing ngai in, Nu nei lo ar fahniang bang

lungthin  aleng ee,,,, Hngak ttah fan bang.(Mai Chin Phunpi)

NANG LO CUN UM A HAR EE… Chin Lasi Nu

In taan siang hlah law..( Ka Fahniang)
Kan lennak fintlang tluan, kir lai ding cu ka lung thlir in ka hngak ko..
Vai lanta bang.. ( Lung mitthli van ruah bang sur)
Leiltlun sukso ninu hmuah hi, mahte cio ih khawkhannak ruangah..
Lei harsanak tuarhar ka ti..( Leiltun ka nunak lung hnemtu um lo)
Maw Lungduh Mai Chin Fanu par mawi na ta, ka uai mai ding.
Va bih ning na rak um lo… Aw!!!! Ka nunnak .
Ruat thiam hram law(Chin Fa Nun Mawi

DINHMUN

 

Sunmang, zanmang’h belmang i man duhtu, A tui santiluan hman man thei lo pa;
Ninu a thawngzariat kiangah ka hmu,
A dam lo mi a cak lo mi thlapa.
Ruahsan duhnak mit cu kaupin a meng,
Neihsun a ban tla sauzet in a dirh;
Ngen fung a hrol kebai phahin a leng,
Thlade, a ki hmangin si-ar a phirh.
Khaile, ralringzet in rak um ttheh hai,
Sunhrul lunghnul, zanrul ah an ra ding;
Sangbik luanglu’h bal dum tla va thianfai,
Ka ngah duh mi zanmang tla an hing tthing.
Ruahnak khungkhai, phungphai thlu si lo hi,
Vunnel rawn ih ttiauti sun vek a si.

 

E -he! Ka Rual

 

E-he! Ka Rual?

E-he, ka rualpi kha na si lo sawm?
Khuilam ram ah simaw na vahhloh i?
Khuilam minung simaw na vung tonkhawm?
To kung, hmuhawklonak tla a rei hi.

Na vahvaihnak ram thu tla in sim hnik,
Nupi fanu na rak nei hial lo maw?
Khui hmun khui ram simaw nuam na tibik?
Sangpawl tla kha ei awla, ziangtinsaw?

Dawr ih totlanglonak tla a rei thawn,
Nupi ka neih teh lo sim hai maw cu?
Hlo rei ti cu rel tam na hlawh ve nawn,
Pasal a rak nei si’ na kop hlun nu.

Tluang dang hrawng in na vak na suak sal kem?
Rualpi ttha in sim men la ziang poi lemlo

Lungkhat Par(Bezai)

 

LUNGKHAT PAR

Maw ka u le nau le rualtthian,
Pi le pu le sunghno manglian;
Hnam duhdawt le hmakhua lamzin
Kan ruah lungthin thlunaw tein,
Kan tuahmi le kan ttuanmi hmuah,
Hmuifu malza in burh dingah
Kan hlan kei uh Cung Pathian hnen.
Kan siang lai lo kan ram tthektthen,
Hnam lungput dik hawl tlang uh si,
Lam khat thlunin ttuan tlang uh si.
Kan phun kan ram tthang ve thlang seh,
Kan nun lamtluan sang ve thlang seh.
Leng le val rual kan Lai nonawn
Ee ve thlang seh tlangpar Lairawn,
Cutin leitlun hmunkip thang ai law,
Pualva Sawkhlei kan Lairam bia aw.

 

AUTHAWM!

 

Authawm a thang, zoi’ authawm saw?
Authawm, authawm, cui authawm cu
Runtu nei lo, Lairam hrinthar, Lengnui’ authawm!

Kiau le rak awn, zoi’ kiaurak saw?
Kiau le rak awn, cui kiaurak cu
Runtu nei lo, thinphang mangbang
Chinram hrinthar, Lengnui’ kiaurak!

Thinkhur thlaphang, runtu nei lo
Chinram Lengnui kiau le rak in
Zingpul, khuaurua, letsel, sahnar, liamter hai maw!

Hnam dang phun dang valrual tla in
Kan mi kan phun, kan ram hrangih tih lo raltha
Thih ngam lupu, valrual tla in
Tawlrel hai maw, duhnak langter
Zalam zin zawh, lam rualrawn tiang!

Kan mi kan phun, kan ram hrangih
Tuan ngam lo le tuah ngam lotu
Zangzel tihhrut, mah pumpi hrang ruattu tla in
Rak soisel maw, ningzahthlak tin!

Authawm a thang, zoi’ authawm saw?
Authawm.. authawm.. cui authawm cu
Kan mi kan phun, kan ram hrangih
Tih lo ral tha thih ngam lupu valrual authawm!

An thawm le vang, tek tla khawri, pukpi kah bang
Leitlun a hngor, vanrang deng tiang
Hngor sinsin seh, thang sinsin seh.. an thawm le vang
Leitlun pumpi, vanhnuai khawza’n, rak thei sehla
An duai ce lo, Chinram hrinthar leng le val rual, ti hai seh!

Chinram hrinthar, leng le val rual
Nan thanau in nan tha thlah hlah
Sangsin sangsin, fimnak thiamnak angkir hruk uh
Dingnak felnak, hriamnam keng in
Dung sip lo ten hmai ah nor uh.
Chinram hrinthar nonawn tla in
Chinram hrangih arsi mawite
Hruaitu Deirel an rawn ti ding.. lehhnu ah!!

Note: World Refugee Day ih Delhi um Chin minopawl cangvaihnak
sunloihnak hrangah.

 

PAR DAWH

Pathian sersiammi
Par dawh
Hring dildel thinghnah pawl hnakin
Na lang hleice na lenhawi lakah
Na hlingzuum nun mawinak
Mi’n an lo t’ihzah
Nun muril nei
A lo hmutu hmuah in
Lo duat an caak
Kumkhua’n mawi caamcin aw
A sannak bik Van dengah
Na hmuinak cu
Tlaang hra dan tiangin hmui ee
Par dawh tong tumin
An ra pawk
Na mawinak ei t’et tum in
Pangang
Na hnen riak tum in
Thothee le Kawngsaang
Na thlumnak lawng duhtu
Phengphehlep le Vanva
Na lo ih t’uan theilo le um theilo
Khuaivah hnenah
Na ca ngaannak
Kut hlumte le nemtein
Kut ka lo saanmi
I rak pawk sak hram aw
Duhmi Par dawh .

 

 

In Taanta Ko Uh!

 

Ziangtin na ruat

Ziang khal le………

Ka arsi  pawl khal a kimsal nawn lo ding
Khawvang hngak ding khal a har sa zet
Duh thusam mi khal a hlo ttheh
Ka hau hruang  khal an rawp bal thluk
Hngauk san ding khal, an kiak zam ttheh
Zuk lem(set-zuk)cu ka thla rau pek in, nun tir ka tum lo
Mi nung nunnak phil in, daih nak tuah ka tum lo
Mi’h mitthli hmang ih thlasuah co  khal a rap thlak
Tthen tthek tu ding ih miphun duh dawt tu khal fih a nung
Cokpolh nun thawn tuukhaltu khal luak suak za
A si ..in taanta ko uh……kei cu!!!

 

————————————————————————————————————

A mawi sin sin ding Lairawn

 

Salai Sun Ceu ih a mawi sin sin ding Lairawn timi hla a phuah tumah, laicin unau pawlih heek zarto in, Acuzah zung lam tiangah sermon thei nak khuan a rak ngah dah zo.

KVBA ihsin LBA kan din leh vekten, Salai Sun Ceu vek tho tho in, Laicin unau pawlih Heek nak zar kan to lala ih, Acozah zunglam tiangah sermon theinak caan remcang kan ngah hnuah, langsar zet leh sunglawi zetin LBA timi Lairawn Baptist Association cu din suah a si.

Neitu leh dintu si duh ruangah um men niak no duh lovin, phuah cop thuanthu tawlrel le miphun thlei dang fualfo phahin Kalay Kabaw Lairawn ram neitu si mai a theih naisai ta lo. “zuri bang len haw tlel tlun hai maw kan lai lungrawn khua hminin. Laimi phun kan si lo ti hman hai unau hnam hlo laicin pi”

Thangthar fanau thu ruat thiam pawlin Lairawn zirsang tlawngta pawl kom an din ruangah, zaang can sawngtu fanau thangthar no nawn pawl rinsan tlak an um ih a hna ngam um zet hngin.

Hmuh dan pom dan le duhdan bang aw lo ruangah, Lairawn Falam Pawlpi a rak din tu le tuanvo a neitu lak ih sin, mi pakhat ih tum tah khaw khan cia nakin, Lairawn Falam Pawlpi hmin cu Falam Pawlpi ti ih hmin thleng asi ta riai aw, cutikah cun Lairawn ram huap tuan baan nawn lo vekah a cang dah ih, hmin thleng duh tu pawl tiangin thinlung mit thlaam sungah an cuang ringring dah.

Curuangah a mai Original hmin kel vekin Lairawn Falam Pawlpi tiih hmin thleng saal thei nak dingah tawlrel khaw khaang saal hram dingin Falam Pawlpi hohatu pawl le Advisor pawl hnenah zangfah dil nak thu kan ngan duh san nak a si.

Kan zaten Chin hnah thlak sung minung kan si ih, tong lam dang deuh le mai phun hnam uar luat nakih el tai awk nak pawl cun, lungrual nak le tan rual nak a hring suak dah lo ding.

Cuhnak cun Kalay Kabaw Lairawn ram sung um mi, Chin hnah thlak kan zaten kut zaa kai aw le lungrual that ho ten, hmai kan nawr tlang vialvo a si ah cun, “a mawi sin sin ding Lairawn” cu a takih mit hmuh theih in a mawi ngai ngai ding mi a si ko ti in………

 

Biazai: INNSUNGSANG, KAWHHRAN LE CHIN MIPHUN HRANG

INNSUNGSANG, KAWHHRAN LE CHIN MIPHUN HRANG

Hawican le milan cu ret hrih
Thaithaw zanriah hrang ruah buainak ah
Lumu a zing
Rawl lo riah aiin
Cuampi khat leiba thawn
Tipi kaan hril sawn ee

Palik le misualpawl t’ih in
Tinphur thilnung hluan in
Hnawmbuur le hlingso lakah
Zaangfah neilo Ram kiltupawl in
Sawza phurh a vel
Kei Chin pacang
Hmuh dahlo runthawng innpi hnuaiah
Tlun zoh inn-khuh, Hnuai zoh a pit
Athuu kiangkap
Dawlh har runthawng rawl
Taksa t’umt’awl
Dekdeer ai aw le
Sunt’am fano hram awte lawngin
Umhar an phen
Thinna hnemtu
Cung mangbawi lawng
Taantaami lungduhpawl
Seherh man umlo
Sihte nun tluklo maw
Kei Chin pacing!
Ninu, Si-arr le thlapa tleu hman

Hmuh nawnlonak ah maw
Zarh siar ruallo rei thlang
Mi a nuai, maleria khurh pi’n
Puanhlum, simum umlo
Zawi’h zat’ial vun dawmtu um hlei lo’n

Naacang t’oruah tuar bang
Dam leh ding ni le
Hlawhtlin sal ding caan cu thlirin
Thinnau lo te’n tha thar ka la
Taantaami
Innsungsang, Kawhhran le Chin miphun hrang

 

Ka Biazai

 

 

Pek ding tampi nei dingin
Tampi neih a tul
Hlapi thleng thei dingin
Tampi kan rak feh.

Mi phurrit a zan theinak dingah
Kan phur hmuah a rit phah theu.

Kan nun hi menmenter lo ding
Thinnatnak tampi phum hnuah
Hlimnak a ra ding.

Mi hrekkhat hlimnak hrangah
Riahsiatnak tikhur kan laih mi sungih
Mitthli ti kha kan in.

Mi hnem thiamnak ti mi
Laksawng sunglawi congah dingin
Nun in in bahter tin ten
Mah le mah thazang peaw in
Tisuar hrang zetzet kan pahtlang.

A netnakah cun a thleng leh ko ding
Ziang hmuahhmuah hnakih famkim mi
Nunnak pakhat..
A sullam tampi thawn

 

Nunau Hrang Tlangval le Pasal Nauhak Neih A Tha

 

Ziang tin na ruat

A thulu na pomrem thei lo tla a rak si men thei nan a dikzia a nini in a lang vivo thlang ruangah mipi ih theih ding ah pholang atul thlang. Thuthangca le cabu tampi ah nunau ih thinlung ruahnak nuam ding ah le taksa no ter sinsin thei nak ding ah tlangval le pasal nauhak sawn neih a tha tiah nganmi ca pawl siar ding a tam sinsin. Zingzawitupawl cun falapawl nuam le lungawi ih an um thei nak dingah  tleirawl tlangvalte nei cio ding ah ruahnak an pe.

Fala pakhat in a mah hnak ih tlangval nauhak a kop tikah a thuruahmi le a thurelmipawl a thei ih nauhak tleirawl bangin thu an ruat sal ih nuam le lungawi zetin an um. Cun, mah hnak ih upa sawn pasal nei le mah hnak ih nauhak sawn pasal nei pawl thusuhnak neih a si tikah pasal nauhak sawn neipawl an nun a nuam sawn thu an dawng tam sawn.

Cun a tlangpithu in nupi upa sawn neitu mipapawl cun an nupi an zah lawngsiloin an duat thiam ih ruangah nunau hrang ih nun nuamnak pakhat a si. Ram tampi ah fala upa deuh pawlin tlangval tleirawlte kopi ding ah an thlang rero thlang tiah thuthangca pawlin an sim.

Ziangtin na ruat

One Response to “Nunau Hrang Tlangval le Pasal Nauhak Neih A Tha”

1. Rev. Dr. CJ Hrang Hmung on May 8th, 2010 2:55 pm

“Nunau hrangah Tlangval le Pasal nauhak neih a tha” ti hi khat lam ahcun a diknak zawn tampi a um ko ding. Cuvek tthiamtthiam in mipa hrang khalah a si ve thotho in ka ruat. Ziangah tile kum tamzet pacang in fala no tete an tthit tikah an thin nom le nom lo cu sim le rel ding ka thei thluh lo nan an taksa cu a no deuh cuang. Cun Kawlttong tthim an sim ttheu bangin, “Nua Oo Myitnuh Caih” (Caw tar in hram no a duh) tibang in zopoh khalin mahhnak ih no thawn an um tlang tikah caan a hung rei cun zo a tar deuh ti theih a har ih an no daan a bang aw in ka thei. Ka theihthiamtukmi pacang 4, 5 lai khal anmah kum hnakih a hrekkhat zik lai tam, an fa le rual tluk an tthit tikah an no nasa ti ka hmu. Curuangah nunau hrang lawngah si loin mipa hrang khalah a si thotho hmang maw, tiin ka ruat. Ka palh le in ngaithiam hram uh. Ka hmuhtonmi tampi sungin ka tarlang vemi a si.

 

 

QKa Lo Be Ngamlo

Ziang tin na ruat

Na hmursen ah zianghman na thuhlo nan a tleute ka hmu,

I zoh caan ah lo zohduhlo bangin ka um theu nan, na liam zawngah ka lo zoh.

Ziangah kan biakawk caan ah reipi I zoh, na mawinak ka nehlo kalo ti theu kha!

Na thin lo nuamter ringring ka duh  nan,

Thinhar le mangbang’n ka lo umter pang ding ti ka phang lala fawn,

Asinan, ka lo cawm thei ding, na duh a sile.

Nan hmuansak ka thlen tinten’ nan hawi ka khiak theu,

Asinan na theithiam dah cuanglo; ka diriam thotho.

Nan kawtka ka thlen caan ih ka kedam napi ka hrut tla na thei dahlo,

Sangka ah na dak ding ka zum ih ka mitsir in ka lo zoh theu.

…Veikhat cu dum tidai paih ding ih na feh lai ka lo hmu, hla deuh in,

Nangmahte feh awla, kei tla keimahte rak si bang sehla, hmaitawn in,

Hmaisen, thin khur, lungphang le ngamlo cingten’ ka lo biak ding ka ti.

Fala mawi biak hi thil ol zet ah maw nan ruah theu…a har mi so khaw!

Ka lo biak tum nak hi a kumtel a ti zo…ka lo biak ngam hrihlo.

Veikhat te in lo biak sehla, cule kan nelaw ding ti ka thei nan, a ol lo ee.

A cuaizomi pangpar cu dai men ah an tla ti ka thei,

Asinan a mawi lai le a par laimi pangpar cu a khiah ih khiah a tul.

Rose par in hling neilo sehla cu Rose khiah a ol te ding nan.

Veikhat ah ka rualpi pathum thawn na cakuat kan ngan.

Nan sangkate ihsin kan deng lut, na rak hmu maw? Asinan ka hmin ka rak nganlo.

Na theithiamlo ding…tu lawng ah ka lo sim lai….ningzak.

Kei tla nangmah ka lo duh vekin duhtu neive sehla cu maw…ka nuam ding.

Na mawi ka lo ti, ka lo biak duh nan,

Ka lo biak ngamlo, na pa lo tuk in ti ko ding, mi khalin in ti.

Na mawinak ka neh theilo, na mawi tuk.

Midang tla’n mawi anlo ti asinan mawi ka lo tibik,

Vangro bangin na mawi ka lo ti duh nan, na theithiamlo pang le pawilo maw!

Ka khawm tlung, zinkap ah an rak hnam aw, an pawm aw.

Ka daw ding na zum maw? Ka thin naa, mi pakhat si ve ih…

A thim lak, kan hawi phen ah “ka lo duh sawn” an ti lala.

Pomtu nei ve nungla, duhdawttu nei ve sehla,

Leitlun hi ka hrang ah “polluted” ka ti lo ding

 

 

RUAHPI A CEEN

Aanka nem selso, na hmur khuai bang thlum,
Na kung hlum ing, huzan puan bang hlum.
Vang-ar

My mistress’ eyes are nothing like the sun,
Coral is for more red than her lip’s red.
William Shakespeare (1564-1616)

Rawl hman ka sung tling in ei tawk nei lem ing maw,
Ro bun tluang hrawng khawza Ngai Tah nun;
Ka cawng Kil Hliang nang  ngai ah.
Phaileng

Biazai le hla hi minung nun luahkhattu thil lakah an tel ringring. Biazai le awnmawi ih thupitzia kan theih ahcun a duh khal kan duh cih ko ding. Evolution Theory (nunherkual ruahdan) hmusuaktu Charles Darwin (1809-1882) cun biazai awnmawi ngainattak cang a rak thiam lo ruangih a sirawkdan hitin a rel:

“Ka nunnak hi khirhsal theih si sehla zarh khat vei khat bezai siar le awnmawi ngai can ka tuah theu ding. Cutikah tui ka hman lo ruangih a siatral mi ka thluak tthen hrekkhat hi an tthasal ding. Biazai (calai) le awnmawi lamih caan kan pek mal vivo cun thin hahdamnak khal kan nei mal vivo.”

Santiluan thlunin kan tlan vivo. Biazai lam khal hmuhdan ruahdan a danglam vivo. Epic (Thuanthu Roling) bezaipawl cu tulaiah rak uar an si nawn lo. Kannih Laimi cun kan neih lo ruangah ngainatnak khal kan nei lem lo a bang. Leitlun fangsuaktu biazai tthatthapawl an mawi laitak, an par laitak hmu loin cam khat sung kan rak itthat.

San thar bezai ngantupawl in bezai saupipi an ngan tuk nawn lo. A siartu mipi hrekkhat lephei cun a lyric bezai (a tawi, ruahnak, hmuhdan, tuarnak phorhsuah mi) pawl lawng hi bezai ttha ah kan rel thlang a bang. Zabi 20 sungih bezai tthabik an ti mi “The Waste Land” (T.S. Elliot, 1888-1965) hman khi a cem tiang siar paih lo an tam nasa.

Hlan san biazai le san thar biazai cu a bangaw lo vekih ruattu an um laiah, hlan san biazai le tulai ruahnak colhpolh ih ngan rerotu khal an um ko. (Hlan san biazai kan ti tikah, awkhiah (rhythm), ttelh (rhyme) pawl thawi ngan an si tlangpi deuh. Khuimi a ttha, a sia ti khal rel ding a har. San thar bezai ngantupawl in mahte ciar phundang deuhih bezai phuah an hman ruangah san thar bezai cu san thar bezai hnakin a tampi in a har, a hnok sawn.)

San thar biazai hmaihruaitu Walt Whitman, The Father of Free Verse (1819-1892), Whauden (1907-1073), Ezra Pond (1885-1972), A. E. Housman (1859-1936), Robert Frost (1874-1963) le T. S. Elliot (1885-1965) pawl khi zoh sehla anmah vial hman khi duhdan bangaw lo deuh hlirih feh an si. (Culaiah biazai ih mizia, awkhiah, ttelh,  ttongfang hrilsuahdan tvp. zianghman thei loih bezai rak ngan tawk khal cu an um ve ko.)

Mihminthangpawl in free verse (caang zalen) an ngan mi cawngih free verse rak ngan ve mai, tongpa ngan ih rak ngan, rak phuah ve mai an tam deuh ruangah san thar bezai hin mi hrekkhat relsiat cu a hlawh phah a si hi. Hlan san phuahdan ih kan phuah ah simaw, an phuah lo khalah bezai hi mi tintian tel theinak hmun cu a si lem lo men ding. Greek pawl cun biazai hi Pathian thilpek ah an rel telve.

 

Zabi 19 cem zawng tiang thin hahdam ememih a rak itthat mi kan Chin Society cu mirangpawl in ‘Tho uh law’ in ra ti tikah khua a rak tlai nasa. Ttausang ni tleutuk cun kan mit le thinlung tho (tthang) pekte cu a rak tlet rau. Khua a tlai zo ti thei dukdiih pamhmai man lo, thohmu hmaiphangpi thawn santiluan dawi ciamco khal kan um ko ding. Cumipawl lakih tellopawl khalin kar khat tetei ke karnak caan kan neih lo ruangah kan hrelh mi tete, ngaihsak man lo mi tete an um a si hi.

Chin Poetry (Lai Biazai) cu khuimi a si? Ziangruangah? Ziangtin an phuah? Lungrualtlang mi a um maw? Mi hrekin kan nunphung hla (folk song) pawl hi biazai a si an ti. Poetry ti mi ahhin hla a tel pei maw? Hi mipawl hi kan ruah a cu thlang lo maw? Calai kan  neih thoknak kum 80 lenglo a si zo. Curuangah phunhnam ropi deuhpawlin calai khaipabik ih an ruah mi biazai thuhla hi nu le pa ulenau pawl, ruat, rel, hawl thlang uhsi (sawmnak).

Thinlung sung thuhla hrekkhat relnak ah caan le ca a rak cem zutzo mai. Kan thupi ah lut sehla. Laimipawl in ni khat pumhlum simaw, ni reipi tiang khal catbang loih ruah a sur cun “ruahpi a ceen” kan ti ttheu a si kha. Tui ttum ah “Ruahceen” bezai fakselnak kan run nei ding. Casiartu unaupawl hnenih rel hmaisat ka duh mi cu, “Kei in hitin ka hmu ti ka run rel dingih nang khalin na hmuhdan, ruahdan kha na rualpi simaw, keimah lala simaw hnenah in (na) sim thei a si le calai ih thawtnak kan tep ngah dingih a tepdan khal kan thiam vivo ding,” ti mi khi.

RUAHCEEN

Rawl ci keuhnak ka si, na ti men thei,
Na thawm nin-um, thlung dar awn ruallo vek;
Na suahkehnak tthal khawkhengih kaang mei,
A khu na sek, nikhua nuam ding na hrek.
Ka thi a so, ka thlik sung tiang a ro,
Ka ruh a fep, ka tha na in a hua;
Ruah han ka hngakhlap ih Pathian ka ko,
Ka thlacam hmuah’n siar nang khaw vei zakua.
Sun i vu ten na sur, zanvar na ceen,
A tawk lo sawm? Ban zai rel thlang ta hen;
Rinnam-a cui na thu lo cu! Sur law,
Na diriam pi’n vun ceen hnik, khawfur aw.
Khuiha! Sol’mon, luanglu ah nang vai mei,
Vunnel rawn lamah va vai kengkhaw, kei.
(Jesse Kip Ling)

Bezai danglamzet pakhat a si. Hi mi bezai sungih ruahpi cun rawl ci a keuhter thei lo a bang. Ruahsur dingah tikhu pawl van ah an kai ttheu nan himi bezai sungih ruahpi cu ram kaang meikhu ihsin a sur mi a bang. Bezai cemnak lamah Solomon ih hmin kan hmu thei. Leitlun mifimbik le lianbik Solomon hmanin a tuar thei lo mi ruahpi cu ziangtak si pei maw?

Bezai ih Ruang-am

“Ruahceen” bezai hi sonnet bezai a si. Sonnet bezai phunphun a um. Pakhat in vun rel sehla, Shakespearean sonnet ti mi khi a phuahsuaktu cu Shakespeare a si lo nan a phuah (ngan) thiam tuk ruangah amai hmin an putter. Iambic pentametre in an ngan. A ttelhning (rhyme scheme) cu bawhtah ttelh (altenate rhyme) a si ih, a netnakah khuah ttelh  (double rhyme/couplet) a um. A ttelhning famkim cu hitin a si: abab, cdcd, efef, gg.

“Ruahceen” bezai hi calai dawhhna pawlkom ih hruaitu pakhat Salai Lal Tin Khum (Vang-ar) ih phuah mi Lailun Sonnet phun a si. Ttongfang umzat le catluan umzat ah cun Shakespearean Sonnet thawn an naiawzet nan, ttelhning (rhyme scheme) ah an bangawlo deuh. Hitin: abab, cdcd, eeff, gg.

Metrical pattern (ttawnttem bezai ih phungphai) cun a tum mi  pakhat cu awkhiah (rhythm) dikzet ih ngan hi a si. Ttawnttem bezai ttha  pakhat neih/tuah/phuah suak thei dingah a thupibik cangandan lamah cun awkhiah (rhythm) hi a si. Sonnet ih an hman ttheu mi awkhiah cu Iambus a si. Iambus ti mi cu (de-DUMM) ti ih awsuak mi a si. Tthimnakah, arcang, kawlthei, banhla tivek, a hmaisa ttongfang niam, netatu sangpawl khi an si.

Bezai ti mi cu  thinlung sungih siar hnakin awn in siar sehla thinlung ah a lutdeuh. A awkhiah in thinlung sungih a rak umcia mi ruahnakpawl a hlonhlo. A ttelh (rhythm) in a ttongfangpawl mitthlam ah a langter. Cutin bezai ih hruainak lamzin ah ruahnak zaten a luanglut ttheu. (Thubet: Aw niam le aw sang hminsinnak nei thluh lo kannih Laimipawl tla hi cun awkhiah dikzet ih ngan mi bezai hi kan ttul cuang ding tin ka ruat. Cangantu.)

Bezai ih Dungkhar (background)

A tlangpithu in, bezai phuahtu in a tonteh zo mi dinhmun, a hmuhtheih mi thuhla, a siar dah mi ca sung thuhla tvk kha midangpawl in rak thei, rak ruat ve hai seh ti mi ruahnak thawn a phuah ttheu. Curuangah a phuahtu ih zirin bezai hin hmel le langdan phunphun an nei duh zet. A cancanah cun an phuah mi bezai ihsin an nunnak thlir theih bezai phuah thiam (pawlih thu theih ding) an um phahphah.

Cun an hrilsuah mi biazai phun (kind of poetry) ihsin an bezai phuah mi ih sullam hawl-olnak a theih theih. Tui’ kan siar mi “Ruahceen” bezai hi sonnet a si kan ti zo kha. Sonnet pohpoh cu a tlunlam, a thoknak lamah darhzet, rel duh mi khal theih theih mumal loin an phuah theu. A netabik catluan tthiang (khuahttelh) ah a darh zelzel mi thu le hla pawl kha an huikhawm, a vawrtawp an thlenpi ttheu.

Cuti a si ruangah “Ruahceen” bezai ih sullam taktak thei thei ding cun Solomon le luanglu (inn thilri) ih pehtlaihawknak zoh uhsi. Thufim 2:19:

‘A phunzai ringring mi nupi thawn

innpi sungih umtlang hnakin

Inn luanglu kel ih mahte um a tthasawn.”

Khati cun bezai phuahtu in a bezai sungih ‘Ruahceen’ a ti mi cu a phunzai ringring mi nupi a relduhnak ah kei cun ka ret. San thar ruahnak thawn phuah mi bezaipawl ah cun bezai pakhat in sullam pakhat hnakih tam an nei duh zet. A bezai style cu romantic (hlan san ruahnak thawi rawiaw) deuh hman sehla, a sungih thuhla san thar ruahnak tla a rak si thei.

Rel laiah rel thluh lawlaw sehla, hih bezai bihfelnak/fakselnak ka ngan laiah amah bezai phuahtu JC Kip Ling thawn reltlannak ngaingai a um lo. Calai dawhhna pawlkom sungih umpawl cu fakselawk theih a si ti mi rinsan in ka run suahpi. Cun, hivek thuhla lamih ruahnak ttha zetzet neitu ka rualpi S. Kei Uk/Klirlungz le Salai Lal Tin Khum (Vang-ar) an um fawn lo. A bezai phuahtu kanmah hnakih ruahnak thuksawn  nei a si phah thawn ka huphurhzet.

 

Lairam-Laihnam hrangah tthathnemnak  malte tal a neih ve ruahsan in ka run ngansuak ttentto. Lehhnu lamih mithiamsawn pawlin hivek an run ngan tikah a siardan le a thawtnak kan rak theih/tep theinak ding lamzin in sialsaktu ah. (Duhthusam).

Rawl ci keuhnak ka si, na ti men thei,
Na thawm nin-um, thlung dar awn ruallo vek;
Na suahkehnak tthal khawkhengih kaang mei,
A khu na sek, nikhua nuam ding na hrek.

A san a san ih bezai phuahtupawl hiin phungphai thar pakhat khat an suahpi duh zet. Hitawk khalah bezai phuahtupa hin mi tampi ih kan cin le daan ttha lo in remter. Cangantu keimah rori khal hi ramsung, ramleng bezai ka siar tikah a thulu (title) siar ta loin simaw, a thulu thawi hmehkop lem loih ruahbuai tivek ka hmang. Cumi cu in remter a bang. A thulu siar ta loih siar cun ‘ruahpi’ a rel cu a bang nan nemhngeh harsa dingin a um.

Nupi (innsangnu) phun le hran paihtukpawl khi anmah le anmah mawhnak an hmuaw dah lo. A ttul ruangih phunzai ah an ruataw ttheu. Ruahsur in rawl ci a keuh (kho)ter bangin an phunzai (nunsim ah an ruataw ttheu) ruangah an pasal fanau pawl nundan dik lamih tthangso dingah an ruat.

Asinan cuti a si lo. A ngaitui’ hrangah thlungdar awn ruallo vekin nin-umza, sul le lam khal nei lo a si. Catluan thumnak ah ruahpi taktak a rel lo thu a lang. ‘Na suahkehnak tthal khawkhengih kang mei’ a ti.

Tthal khawkheng cu innsang nunharnak, kang mei cu thinhar beidonnak ah ret sehla. Nunharnak tthal khawkheng ruangih a rung thleng (kang) mi thinhar beidonnak (meisa) pawlih rahsuah (meisa khu) cu a thinlung sungah a khawlkhawm (sek). Pasal fate an nom zik caan (nikhua a nom zik caan) ah cuih a khawlkhawm mi beidonnakpawl cu a ausuahpisal ttheu. Cumi cun pasal, fate lungawi thin hahdamnak a kham, a hrekkhawng ttheu.

A ngandan vun zoh duak sehla. Ann-hmui (figure of speech) a hmang thiam nasa. Leitlun bezai hminthang tamsawnpawl bangin bangrepter annhmui (metaphor) hlirin a ngan. Thlungdar awn ruallo vek ti mi hi cu tahtthim aanhmui (simile) ah ret sehla.

Cawngnak ttelh/sung ttelh (internal rhyme) ah ci, si le ti, sek le hrek a hmang. A ttongfang hrildan ah cun duh hnakin a rorum lo deuh a bang maw? Catluan khatnak le hnihnak hi a thu a pehzomaw lo deuh vek a bang zikzik, ka hmuhdan ah.
Ka thi a so, ka thlik sung tiang a ro,
Ka ruh a fep, ka tha na in a hua;
Ruah han ka hngakhlap ih Pathian ka ko,
Ka thlacam hmuah’n siar nang khaw vei zakua.

Innsangnu a phunzai tamtuk thlang a si ding, a pasal ih thisen cu tap parih toh mi ti bangin a hung so. Ttongkam siava le awn ring celcelpawl cun a pasal ih ruh a fep nguahngo. A tit le thau, a ruh khal pahtlangin a thlik tiang a vung roter. A pasal nunram a fang thluh, cuih phunzainak cun. Cui’ sapbaiah ‘ruahceen’ phunzai ringring cu ‘a tha naa’ in a rak hua lailai.

Hitawkih tha-naa a rel mi hi cu minung thinlung thuhla khalah lak a theih ding a bang. Minung zovek khalin ttongkam sia ciocio khalah tuar thei lo zawng kan nei cio. ‘Ka nu le ka pa relsiat kherkher hi cu ka tuar thei lo’ tivekpawl. Cumi kan thinlungih rak umcia ruahnak cu inntekpai’ taksa parih umcia natnak thawn a bangrepter (metaphorize) si in a lang.

Inntekpa cun ‘ruah han’ (a nupi phunzai nawn lo) a hngakhlap tuk. Cutin ruahsurtertu Pathian (a phunzaitu a nupi lala) cu phunzai nawn lo ding (ruahsurter nawn lo ding) in a dil. A dil tamzia vun siar ngaingai khaw vei zakua a rak tling! Hitawkih Pathian a rak kawhnak hi cu a beidonzia relnak khal a si thei. Laimi in thinhar beidon kan ton caan ah ‘Bawipa, in bawm aw’ kan ti ttheu.

Laimi in a tamlam relnak ah ‘riat’ kan hmang ttheu (kumkhaw zariat, tifinriat). A bezai ttelh duhdan thlunin zakua a hmangsawn in ka hmu. ‘Ruah han’ le ‘hmuah’n’ ti mi ttongfang hi cu bezai phuahtupawl in an hman ttheu mi daan pakhat, grammar in bezai a uk lo ti mi ruahnak thawi hman mi a bang. A hnuai ah Rudyard Kipling (1865-1936) ih bezai pakhat ka tun tar.

Cafang hlon mi a tamzia vun zoh uhsi:

‘E  ’asn’t got no papers, of ‘is own,
‘E ‘asn’t got no medals nor rewards
So we must certify the skill nor rewards
In usin’ of ‘is long two- ‘anded swords.
(from, Fuzzy Wizzy)

A ngandan lamah, caang hnihnak hi cu a ttelh mawi zet, a ro, ka ko; a hua, zakua ti in ttongfang hnih in a ttelh vivo. Kannih vek i menmen hrangih ol-aizet mi a si. Cawngnak ttelh ah a so le a ro.

Annhmui (figure of speech) lamah bangrepter (metaphor) lanwg si loin uar luan aanhmui (hyperbole) a hmang (vei zakua). Ttongfang hril lamah international level tling rori in ka hmu. Catluan thumnak ih ‘ruah han’ ti ttongfang hi a awkhiah (rhythm) mil ih siar ding cun Lai awsuah a si lo deuh ruangah bezai siar tam lemlo hrangah cun hnak a doh deuh men ding.

(Hminsin: Mirang bezai fakselnak tivek ah aanhmui (figure of speech) hi an rel uar lemlo. A bezai pumpi ih bangrepter (metaphor) aanhmui hman mi tivek an neih tamdeuh ruangah maw cu thei hlah. Neih tam lamah cun an nei tamzet. An hman tlangpi mi cin ah kul le sawm thum karlak hrawng a um. Kan ram ih kan zir uarzet ruangah ka run telh. Cangantu)

Sun i vu ten na sur, zanvar na ceen,
A tawk lo sawm? Ban zai rel thlang ta hen;
Rinnam-a cui na thu lo cu! Sur law,
Na diriam pi’n vun ceen hnik, khawfur aw.

Innsangpa cun a thinsaunak a suah ttentto lai. Sunvu a phunzai hnu hmanah duhtawk loin (a  nupi cun) zanvar (ihkhun par lam tiang) a phunzai hrih lai. Cu khalah an pa cun a tawk ding e, bang thlang ta hen a hun ti thei ttentto lai. A caang hnihnak ah vei zakua a dil zoih a caang thumnak ah a vei zakua le vei  khatnak a dilsal a si hi.

Cutiih a dil rero cing khalin an nui’ phunzai cu a bang cuang lo. Cuveten a thin a heng ve, a tuaraw thei nawn lo. Ziang rimnam na si?? Na duh le phun aw, hrang aw, dawn reroih don theih lo, na diriam pi’n phunzai lawlaw aw a vun ti. (A phirsit!)

A ttelhdan lamah: na ceen, ta hen, sur law, fur aw ti in ttongfang hnih a hmang vivo sal. A mawizet. Caang thumnak a si hin Lailun sonnet a sinak a rung lang. (A ttelhdan- bawhtah ttelh (alternate rhyme) hmang loin phir ttelh/khuah ttelh a hmang).

Aanhmui lamah caang thumnak hi cu bangrepter (metaphor) ah kan ret thluh a ttul ding. (Calai Dawhhna Pawlkom in aanhmuipawl cipciar deuhih a zoh, a relkhawm hrih lo ruangah a tlangpi thu ih ka run relnak a si. A mirangpawl tidan thlunin aanhmui teneuh neuhpawl khaikhawmtu ah metaphor, simile le hyperbole ka run hmang hrih. Hi mi cahram sungih hminkawhdan thar tete hi Calai Dawhhna Pawlkom in hitin hmang sehla ti ruahnak bur mi a si. Cangantu.)

A ngandan lamah, catluan khatnak ah Hebru bezai phun a um. ‘Sunvu zanvar catbang loin na ceen’ ti mai sehla a awkhiah le ttelh a sual cuang lo nan a mawi, a thuk tawk lo nasa ding. Ttong fehdan mawi, sullam thuk dingin a tuah thiam zet.

Hebru bezai hi biazai lam zingzoitupawl in ‘ancient poetry’ (hlan san biazai) lakah an ret ve. Homer (BC 9^th Century) ih bezai le Hebru bezai hi leitlun bezai hlunbikpawl an si. Bible sung hmun tampi ah Hebru bezai kan hmu thei. Bawi Jesuh rori hman kha a thurel mi tamsawn (a zaten tla a si thei, zingzoi theih cin ih a tamsawn) cu bezai ( a san laiih hman mi Aramaic) in thu a rel ti a si. Kawl phungkipawl ih bezai thiamzia tla khi a mak lo mawsi?

“Aipuang zetin Bawipa cu bia uh,
Lungawinak hla thawn a hmaiah ra uh.”
(Saam. 100:2)

Ttongfang hrildan lamah ttha ka ti zet. Thinheng ttongfang (ta hen, rinnam, na thu lo cu, ceen hnik) a hril thiam zet. Catluan hnihnak le thumnak ahhin ziangsimaw ttul lai vekin ka thei. Phunzai nawn lo dingih a dil tamtuk, a tuar thei nawn lo thu cu ret duak sehla, cuih hnuah a thinheng thu rel sehla teh ziang a bang pei? (Nang.. ziangtin?)

Khuiha! Sol’mon, luanglu ah nang vai mei,
Vunnel rawn lamah va vai kengkhaw, kei.

Sonnet bezai pohpoh cu a thok lamah a thu a darh zelzelih a cemnak caang khuah (couplet) in a tum mi a thlenpi, a funkhawm thluhsal kan ti zo kha. Curuangah sonnet kan siar ih a cemnak caang khuah kan siar lo cun ‘a hmuh cu na hmu ding nan na ei ngah lo ding’ tivekah kan suak ding.

“Khuiha! Cuvek nupi siava lawmmam cu! Solomon siangpahrang, leitlun ih mifimbik nangmah kha si lo maw? Nupi phunzai ringring thawi um hnakin luanglu ah a vaih in rak vai mai. Kei cu culawng khal duhtawk loin kan  nui’ hmel, a rim le thlam khal lang ban lonak  le ruah sur dah lonak nelrawn ah ka va vai lawlaw pei.”

A tlunih kan rel zo vekin bezai phuahtu (JC Kip Ling) hin a hmuitin mi a run thlenpi. Phunzai hmangtuk nupi cu tlansan/tthentlak an si tin a run cemter. Thufim 21:9 hi thukter le tharthawhsal phun vekin hih bezai hi a ngan a bang.

Aanhmui lamah Solomon ih relcia mi luanglu kel hman duhtawk loin vunnel rawn lamah ka vai ding a ti ruangah uar luan aanhmui a si (hyperbole). Bezai pakhat uar luan aanhmui ih a cemter cu diriamlonak lai um hman sehla uar luan aanhmui khal hi bezai ih ceiawknak pakhat a si ve lala. Ttong hmandan ah ‘Khui ha’ vun ti luailoin poksuak mai ding si awmtak a si. Mitthlam ah pacang tumzet, hmul ngahzet, sam tawi lemlo a rung lang vekin ka thei (he..he..).

Solomon ti mi cafang kim loin a ngan. A awkhiah le sum (foot) a sual a phang deuh a bang. (Foot ti mi cu ttongfang tahnak a si. Five feet a si le a malbikah ttongfang pahra a um ding).

Hui..ha! A ngandanpawl hi cu tui ttumah cun a liak ten kan liak hrih a si hi. Thupi ngai ka thleng hrih lo hmang ka ti laiah ca a rak tam vivo. Famkim loin a cem a ttul hrih ding a bang. Kir leh duak sehla.

Leitlun kan nunnak ah mangbangnak, nunharnak le riahsiatnak kan ton caan a um ttheu. Cutik caan ah mihrek cu kan phunzai; kan nunak simaw, khuarel thil (nature) simaw kan camriam ttheu. Ziang thil khal hin tthatnak zawnte an neih bangin a luan tuk, rikham lan a um thei ti khi thei cio sehla.

Ruahpi hi sur lo sehla kan thlaici cinpawl a keuh thei lo ding. A sur tamtuk khalle leilung sungah an thu thluh ding. Ruahsur hmuahhmuah hi a ttha lo tinak si loin ruahceen hi cu a nin-um rori a si. Phunzaitu si tum loin awkam ttha hmangtu si tum cio sehla. Innsangnu’n simaw, pa’n simaw, pakhkat khatih ttongkam ttha lo hman ruangah midang pawlih ttongkam ttha hman mipawl thulolakah an cang thluh thei. Tthatnak lam hi cu a zirh in zirhawk a ttul nan siatnak lam hi cu kan theih man hlanah kan rak thiam duh zet. Hlan lai ihsin tui san tiang bezai phuahtupawl hin miburpi hrangih tthatnak lam suaktertu ding thuhlapawl an phorhsuak, an tharthawhsal ttheu. Cumi cun mi tampi nun lamzin ttha ah a hruai hai. ‘Ruahceen’ bezai a siartu nu le pa, u le nau pawl khalin tthatnak lamih kan hmantlang cio dingah duhthusamnak thawn..

Khah..aw.. lengvalrual biazai lamih phur vepawl hrangah thu dang vun rel leh sehla. Ruahpi (rain) thu hi phunhnam dang bezai khalah hmuh ding a tam zet. A hminthangdeuh hrekkhat tarlang sehla, kan hmuh hruak tikih siar mai theih dingin.

It’s going to rain (Marin Sorescu), An African Thunderstorm (David Rubadiri), Rain drum (Niyi Osundare), An Autumn rain scene (Thomas Hardy, 1340-1920) tipawl hi hmuh ol deuh ding san thar bezai sungih ‘ruahpi’ thuhla phuah mi bezai an si. ‘Ruahceen’ bezai vek nupa remaw lo thu phuah mi ah Charles Bukowski (Russia) ih “The Day I Kicked Bankroll Out the Window”.

Bible sungih ta laksuah mi, tharthawhsal mi bezai hrekkhat: Death, be not proud (John Donne, 1572-1631), Paradise Lost and Paradise Regained (John Milton, 1608-1674), Olokun (John Pepper Clark), Genesis 11, 9 (Christopher Reid) le Fire and Ice (Robert Frost, 1874-1963) ti vial hin tawk hrih sehla.

Bannak ah a tlunih kan tarlang mi bezai sungih ta, ‘It’s going to rain’ bezai in kan caan kan cemter thlang pei.
It’s Going to Rain

Says God to himself, yawning,
as he looks at the sky in which
not the tiniest cloud is visible.
These forty days, forty nights
My rheumatism has been playingme up
Yes, there’s a downpour coming
Noah, hey there, Noah
Come to the fence,
there’s something I want to tell you.
(Morin Sorescu translated by Michel Humburger)

Ruah a sur thlang ding
Pathian amahten a ttong
Khawdur ti mi tihrik tia hman hmuh ding um lo
Vanlam thlir phahin a haa-ham
Tui ni sawmli, zan sawmli sung
Ka ruhcaang naa in i hrem
A si, van rialruah a ra
Noah, hei kha, Noah
Hmuan tlang ah ra hnik
Thu lo sim ding ka nei.
(Modern poem a si ruangah tulai ttong in ka lehnak a si.)

 

 

A HLAN BANG IN

 

Na duhdawtnak thei ngah hnu in

Na hmai ah ra tlan ning law

Taktak ah zo a sual...

Kei mawhphurh duh ing...

A hlat .. a hlat..

LAIRAM tlunsal thei nak

Ni khua  a sau.........

 

A hlan bang in in duh hrih maw

Ka nu LAIRAM ?

A hlan bang in in lainat hrih maw

Ka nu LAIRAM ?

Na hnen thleng thei salnak

A naih sinsin ka nu LAIRAM.

I rak hngak hrih kei na fahniang......

 

LAIRAM na thinlung ih in duhdawtnak

Cing ringring in  lo thuam ka duh

Ka vahvaihnak ram ihsin kei ka lo ngai

I ngaithiam aw ka lo tansan

Sihmansehla tthansonak thawn ka lo pan ding

Ka nu LAIRAM na mawi nak ding ah.

A hlan bang in kan nuam sal ding LAIRAM nuam ah.

 

TLANGAK BUU ROP
                      
Kan inn kiang Tenis bualrawn ah
Nargis thlipi thluk thei lomi thingkung an um
Vate phunkim an nawmnak thingkung an si
A hleice in Tlangak an nuam cuang
Buu an but,
Tii an tii
Fa an nei

An fahniang an kil
A kiang pantu an hua
An ai an kio
Niamten an zuang
Misirh an tum
An fahniang dai an siang lo
An fahniang hrang thih an ngam
Zo hman an ttih lo
An fa an hum

An fahniang hrang rawl an hawl
Rawl an rak thiar
Anmah hman ei siang lo in
An fahniang an fah
Aw! Tlangak nufa rual
An va duhdaw aw so
Siatnak thlenter an siang lo
Rawlkhop lo ding an phang
Tthang zaangzaang seh an ti

An fahniang cu a tthang ngaingai
Ai a thiam thlang
A hmul a keuh
A thla a keuh
Thlaphar a thiam
A nu bang zam a zirve

A buu in a zam thei thlang
 A zam ngaingai
Rualpi hnen a thleng
A buu a kir nawn lo
Buu Rop lawng a tang
Himdam hram seh
Tlangak fa no te aw.....

DAMTEN NA UM MAW?
Hngilh ni um lo zanmang hman ah
Na annka thlumten i hnem thinhar canah
KANU ka longai tuk ti reh ni umlo
Tlaitluan tonsal nak ding
Cung Pt in run bawm hram!!

 

Kum2000-nunhar ruangah Guam pan in
Arfano anui humthei lo Muvanlai lon mi bang U SiangLian tei inn hmai I thlah
Luangliammi thinlung mitthli
Lang tir ngam lo NA thinhar phang ah!!

 

Vairangthiamnak telephone thawn
Mitthli luangliam sup aw thei lo'n HAKA in
Na aanka thlum te Feisun hnak tuarna
"Damten ka fa hniang tin"
Hnigilhni um lo kan biak awk lai!!

 

November 7, 2000 hniglh ni um hlang!
Mitthli zunthli Run ti hnak tam
Aluang liam e senpi hmai ah
Riantuan Bawiupa pawl thinlung a sun ee!
KANU mangtha tin Rangoon suahsan!!

 

Vanzuang hnattuantu mawinak

vanpar Arrsi bang

Aanka thlum ten "Ttap hlah in ti!!"

A hul har ee KANU nangngai nak mitthli!! Ansim Jacob bang siamtu ka camsiat "Ziangah KANUI ttangnem i tthen tir tin!!"

 

Nangngai reh nak an sim BEER ding in
Rualpi leitlun nuamnak ka hawl
Tthahnem hawl Paamsin tong an ti bang
Tuar har sawn e KANU nangngai nak
Thinlung sung a khoih cem ti neilo'n!!

 

Guam tikulhte a mawihlei ce EDEN duum bang
Cung PT ngilneihnak a luangliam e
Laimi seino misenpi hrang
I hnemthei lo KANU ka lo ngai nak
Mitthli luaithli rualtha bik cang sawn e!!

 

Rual le pi cu an duh NUNNEM te bia in
Anhni an khek an nuam ce e!
Van-sia-mal-mak kei Na-fahniang
Katuarcuang ce NU le ngai nak
"DAMTEN NA UM MAW?" tin kut ka lo kai! 

ZIANGAH…?

Dec 15, 08
 
Ziangah...?
I duhtu cu duh thei loin
I duhlotu riangri ka duh...
 
Ziangah...?
I tultu cu hnem tum loin
I tullotu riangri ka hlam...
 
Ziangah...?
"Nang rori" i titu cu tanin
"Amah rori" cu ka thihhnawh...
 
Ziangah...?
Ka tel loih um theitu cu
A tel loin ka um thei lo... 
Ziangah...?
"Mi zaran men" an ti laiah
"Mi mawi bik" tiin ka hmu thei...
 
Ziangah...?
Sersiamtu maw keimai' mawh deuh
Duhmi - duhtu bangawk lo hi...
 
Ziangah...?
 
Salai Napoleon (Liante)

 

SI HMAN AWLA …

 
Midang hmuhah
Na ruangrai, na hmuihmel, na mitmen
Mi zaran si hman awla...
 
Midang ruahah
Na anka, na hawiher, na cangvaih
Mi vualvo si hman awla...
 
Midang theihah
Na nuntlan, na ziaza, na lungput
Mi menmen si hman awla...
 
Kei ka hrangah
Ka hmuhnak, ka ruahnak, ka theihnak ahcun...
Leitlunih leng hmuahhmuah lakah
Hleice bik, anka thlum bik, iang nei bik
Vancung Lasi iangih mawi le fel
Zohmanih tluk lo mi
Leng dawh bik miangmo na si...
 
 

 

Phenthlam pawl thawn
 

Ka tta
na khuang le daar rak cuh
zaan thlavang ih, mualkung hnuai ah
tthianrual hmuah thawn
kut kai aw in, kan lam ding.
khir in, dawp in
kan tha a cem, bang hnep hnep hnu
nitleu thaw ih, khawfing cah tiang
tualrawn, kan heel
kan heel ding.
Hlan san kan pi-pu pawl
laizu in in, laihla seh awn
lam an thawh cun
zaan nga zaan ruk, an meng peh thei.
Tu san leng le val rual
zureu in in, khetset phuan awn
lam an thawh cun
an sam par hlan, san tthat lio ah
thlanmual lamzin, in zawh san.
 
Kan pu-pa cun, zunphir pu awn
sa kap ding in, ram an rak tawi.
Tu ah tupi an ttio, sa a har ih
kah ding sa-thar, ei in hawl ah
santhar laimi, seemram taan in
kan tawi kan vak, lei kil kan hrawh.
zin ah, mi hrek khat in
an thlarau pawl, an thlau phah pang.
 
Ka tta na khuang le daar rak cuh
zaan thlavang ih, mualkung hnuai ah
phenthlam hmuah thawn, kan lam
kan lam ding.

  

LASI FALA

 

Ka thinlung ii tthangtu

Rose par le Sawkhlei par

hnakih

a mawi sawnmi

duhnung za na hmel mawi

cu ti deuh in si sehla

zoh a rem deuh ding nan

ti ding ka lo thei lo

Buannel tlang vekih a hngetmi

ka thinlung  a saawi

pan siiamsii na mithmai te'n

Ninu a sat deuh cun

Vur tlangpi hman

Tipi thuanthum panin an tolh hruahhro

a reihlanah

Tidai bangin na hnenah

ka rung luang ding

na tidai retnak Raalca

a khat zo maw

 

 

 Duhdawtnak Diktak Cu!

 

Pathian laksawng liolio

Duhdawtnak

Ka phan bikmi

Duhdawtnak nei lotu si ding

Zangfah um bik

Duhdawtnak nei lotu

 

Acaan ah i cak tertu

Duhdawtnak

Siing thei lo le ei thei lo ih i tuahtu khal

Duhdawtnak thotho

Theihthiam a har ko ee

Hiiii…Duhdawtnak

 

Na ningzak hlah

Thlirin hawlaw a lo duhdawt taktaktu

Na mitsang in tlawmlak nei hlah

Thinlung ticu na theihcia he

Mi lehpi hmang va ttih sawn aw

Nathrik hnakin

 

Milian farah a zohlo

Duhdawtnak dik cun

Mai hrang lawng a zoh fawn lo

Mittul misawm bawm duhnak thinlung le

Mi zawnruah ih zangfahnak thawn

A tuahmi parah a uangaw lo

 

Duhdawtnak cun

Mi sualnak lawng a thlirlo

Mi khal a relse fawn lo

Duhsaknak thawn a cangvai

Daite'n a um men thei lo

Tuahsernak in rah a langter

 

Khuaizu hnakin a thluum

Duhdawtnak

Mi harsa bawm dingin a ko

Thinlung kuaimi a tuam dam

Mitthli a kangter

Ruahsannak thar thawn

 

Duhdawtnak diktak cu

Kan nei, Khrih neitu lawngin

Na nei zo maw

Cui duhdawtnak

Amo dingah biakmi na si

Thinlung zate'n rak pe hramaw

 

Duh Mi Na Zuun

 Ka tuarnak hi a na hlei e,

Theihpi le theihsaktu  um lawn, keimah lawng;
Tluang dangah, um har le lileng ih can ka hman laiah,

Leng dang tang liamin, in taan san maw!

Kei tuarnak damni um thei dingah zum lo.

 

Duh mi na zuun tuar a har;

Tlanghra kan in, mual za zuan hman ning

Nang ngai reh ni um thei lo kei ka hrang;

Na zuun mi thlim e,  zan dai zilthli nem bang;

Hmanseh liam ko law, na tum leng dang hnen ah.

 

Kei sawn lileng ko ning, ka thlennak hmun kip ah

Nang lo cotu mi thlawsuak va si hram;

Taan siang nawn hlah, na tum lengnu;

Kai hnget ko, kei thlawsuah na hnen um

Na zuun tuar ko sawn ning, na hrang ka ti thei tawk

 

 

 

Duhdawtnak

Mi pakhat hnenah na duhdawtnak na pek tikah, a nih cun a rak lo duh lo men thei. Hmansehla, nangmah le nangmah kha ret niamawk cuang hlah, na theih dingmi cu na Duhdawtnak in na duhdawtnak kha mi thinlungih um thei dingin a lo hril lo tiah ngai sawn aw.

Na hnenah duhdawtnak miin an lo ngen tikah, na rak el in an duhdawtnak na rak pom sak thei lo a si thei. Hmansehla, an duhdawtnak kha tihzah sak aw, ziangah tile, na sangka kiangah duhdawtnak in sangka a run king nan, na rak el ti theiih, an duhdawtnak na pek kir theilo mi cun can tha ah laksak ta hratin, an parah thin na ding cun va tuah hlah. 

Duhdawtnak na pom dan cu na nuntu dan a si ti hi cing keng awla, tuarnak le lungawinak khal cumi cun a lo pek. Na nitin nun dan le na hman dan cu a dang men thei.

Mi na va duhdawtih, na duhdawtmi khal in a lo duh let ve a si ahcun, pom hnget awla. Lungawilonak ding le puhmawh ding va hawl hlah. Ziangah tile, duhdawtnakin a lo hril ih, thlah siang nawn hlah, can a rei keiih, na theithiam mai ding.

Na theih ringring ding mi cu, duhdawtnak hi nangih hril a si lo, Duhdawtnak sawn in a lo hril. An tuah dingmi sawn cu, hnget zet ih na rak co hlan kha a si.

 

 

Pardawh Iangin

 

 Na rim a hmui, na mawi hlei e

 Par dawh hlei cuang, Rose par iangin

 Sunglawi hleiin, iang na nei maw

 Mikip lungthin, hiptu par dawh...

 

 A par duh cun a hling pawi hlah

 A nat hmanah i sun ko law

 Tur a nei mi   na hling sun cu

 Thinnat hnakin hril sawn ko ning...

 

 Hlawnthil   sunglawi sui le Ngun pawl

 Ropitnak le sunglawinak hmuah

 Nang lan (iang)   theitu an um lo e

 Par dawh nang lawng kei ka lo `ul...

 

 Zoh ka khawp lo, `awt ka siang lo

 Duh tuknakah lungthin a phang

 A `il pang ding, a vuai pang ding

 In khelh pang ding, ka hnu pang ding

 

 Duhnak lungthin Zalam tluanah

 Dawntu, khamtu tampi hmanseh

 Ka lungthlitum par dawh te cu

 Dimdawih tein, ka ` awi thlang ding...

 

 Ka ti zawngah............?

 

Ka Nu Aw Kur Diam Kur diam 2

 

Ziang tin na ruat

Unau thuanthu hman a bangaw thei lo tiin kan thawk hnik pei. Kan thuanthu roling ah Ngan Bo-in a nui ruh cu tthaten a fun hnuah sentlung pawng ah a phum. Cucu  Phuncawng kungah a cang. A hung par tikah Ngan Bo cun a tizu in a duh. Asinan a in ban thei hrimhrim lo. Cutikah Ngan Bo cun ti ngaihnak a theih lo ruangah cun ‘Ka nu aw kur diam kur diam’ a ti ih, phuncawng kung cu a rung kur ciaico. Cuisin a tizu cu khawpten a rak zuk ttheu tikah an ti.

Leitlunah hin Pathian duhdawtnak ceng loah cun nui duhdawtnak hi thlum kiahko zetin kan in ciau ka zum. Cui nui duhdawtnak cu a thlum kan ti tak nan, fa le tei hrangah nun mi a sim mi cu khat deuh can a um lo thei lo. Asinan a rah suak cu a thlum thotho. Theithiam loin mawlmang zetih hawisan can kan neih hmanah, nui thinlung cu na fahranin hriamhma kan baih hmanah, kur diamdo phah cingten, ‘Ka fa kha khuilam ram ha a va thlen ih, seng le kham lakah ke sit ngal khawn tawngin a um pang pei maw’ tiin it lo le sing lo cingten in ruattu bik a si thotho.  Na hrangih kur diamdo ttheutu bik hi zo ha a si ih, ziangvek harsatnak lo tuarpiin ha a lo kurpi diamdo ttheu ti hi ca siartu u le naupawl na thei fiang zo maw?

TThal mei kangin ram a kang duahdo vivo laiah mipiin thil pakhat parah mitfuin an rak cawn cuahco lai Sadhu Sandar Singh cun a va hmuh tikah, a vun zoh fiang ve cu thingkung pakhat hi a rak kang cuahco rero khi a si. Cui thingkung parah cun vatein bu a nei ih, a fa note tla an um. Cu mi cu ziangtikah a hung kang fai ding ih, cui vate fapawl teh cu ziang an cang ding tiah an rak zoh lai hi a va hmu. A netnakah cui thingkung cu a hung kang ngaingai ih, vate bu khal cu a kang tuahto thlang. Mipi cun vate pinu cun a zuan hlohsan men an zum lai lakah a fate umnak a bu zawnah cun vanlai khilik tiang a zuang so ih, cunsin a bin ngurngo kha an hmu.

An khawruah a har. A netnakah a bu sungih a fate cu a thlain a vun pawm hai ih, an nufa zaten an kang that thluh thu a ngan mi a siar kan tam zet idng ka zum. A hmutu zaten nui duhdawtnak cu a va thuk tak em an ti kuahko ciau. An nun ciau cu an bihawk feng hai tikah, an nu ciauin ziang tlukin a rak duat ih, a rak cawm ti an theih suah tikah, ‘Ka nu aw kur diam kur diam’ an ti ih, an sualzia le an ttawngkam ttha lopawl cu  ruat ttha salin an sir aw ih, an nun ciau cu an rem ttha ttualtto hai. Ca siartu nu le pa u le naupawl nanmah le nan nu ciau khan nan hrangah ziang tluk harsatnak tuarin a rak kur diamdo ti nan ruat dah maw? Na ruat ngam dah maw? Na ruat siang dah maw? …

Tlangval pakhat hi a nauhak sendertet laiah a pain a thihsan ruangah a nu cun a sun a zan, a sur a sa kian loin a kurpi hnelhno. Mi tampi cun, ‘Na fate keh le vawrh hman thei thiam lo rinsanih hringnun na zuam ttuntto hnak cun pasal dang tla nei menaw la a lo cawm ding ih, na hrangah a ttha sawn lo pei maw?’ an ti khalah ‘hmuh lo mi rinsan tumtu men si ai cun ka hmuh cia ka fapate hi ka rinsan le a fel deuh ding’ tiah a sawn ttheu. Cutin ni le thla zianghmuah meng simaw cu liamin, kumpi vawi ziat meng simaw a hersuak hnuah minung sahring cangin a hung tlangval ve thlang. Cutikah a nun sungrilah duhnak ti mi a hung siam suakaw ve. Cui duhnak cu a nui parah si loin a ngaizawn fala nunah a si. Ni khat cu a fala cun pasal dingih a duh ngaingai lo ruangah a tuah thei lo ding mi cu ka man dingah ka ngen ding ih, kan neiaw lo ding ti ruatin a man dingah cun ‘a nui thin’ a ngen. A va tin ih thinhar le hngakhlapzet thawi a rak hngak ringringtu le kum tampi minung sahring cang dingih kurpi hnianghnitu a nu cu a ral tum bik tlukah ruatin a va vuak thluk lawk mai. Cutin a thin cu a phawrh suak hnuah a sumpin a ken ih, a fala nui hnenah cun a man dingah pe dingin a fehpi. Lamzinah a ke a sit ih, a bah. Cutikah a nui thin a sumpi sungih ta cun, ‘Ka fa hniangte… na khawngaw na maw?’ a hun ti lai an ti cu teh maw? Maw… ka nu…ka nu… ka hrangah na nun hi ziangtlukin ha maw a kur diamdo kosawh ual e… Sualnak ngaidamtu hi Pathian bakah ka nu hi a si bik ko lo ding maw…

Duhdawtnak lakih a sunglawi le thlengtu um lo ding khawpih in lainattu na nuin ziangvek harsatnak thawn a lo kurpi ti na thei fiang zo maw? Mi na bang theinak ding ruatin ziangtluk tiang na hrangah a kur diamdo?  Thil sual na tuah lai khalah na tthatnak ding le na felnak ding lawng ruatin lo kurpi hnelhnotu na nui nun kur diamdote cu theifiang dingin na ruat fiang ngam maw? ‘Ka nu aw kur diam, kur diam’ kan tuah sual mi le kan tthat lonak lak ihsin in ngaithiam hram aw? tiin kan dil le kan ngen hi a phu hrimhrim mi a si na ti ve lo maw?

Curuangah nui duhdawtnak cu:

• Favang zingpitih ni suak thiang viahvite vekin a thiangfai vervi ringring.
• Run ti lian bangih kham theih lo le
• Sai cangpi tlukih cak a si.
• Cun, pawpi vekih ralttha a si fawn.
• A sia sia co duh ih, a ttha ttha thawn in cawm duhtu a si.
• A duhdawtnak ruangih in kurpi hnelhnodan cu zingtin par bangin cuai ti ni a nei ve lo.
• Curuangah belte phai thei lo an sim bangin a fa le tei hrangah a duhdawtnak cu phai ti ni nei loin a kel ringring.

Cubangvek ruangah tunah hin mi bang le mi can na si ih, ka si theinak a si bik ko lo maw? Curuangah ka rual, ‘Ka nu aw kur diam, kur diam’ tiin ngaidam dil le upatnak pe in sunlawihtu si hi kan ti makmawh bikah na ruat ve dah maw?

Cutin fa le tei hrangah nui duhdawtnak cu:

• Kumkhaw catuan hrangah daihnem a tling.
• Nawi ti ni nei dah kel lo cerhti thiangte bangin mi a duhdawtnak cu thiangten a luang suak ringring.
• Ralkap rinum vekin a rakthuam a ret siang dah hrimhrim lo.
• Cui bakah a cim thei dah lo mi ruhkulhpi vekin a fek ringring.
• Kan damnak le kan fimnak bulhrampi a tling fawn.

Cubang cu siin na theih ve tikah, maw… ka nu aw… kur diam, kur diam tiin ngaithiam dil phah ih, a hnenah tlan luh lohli lo bak a dang tuah ding kan neih ka zum hrimhrim lo.

Cun, nui duhdawtnak hi sungkaw hrangah cun:

• Harsat can le retheih canih a tuarfaitu bik le kan hnemawknak bik a si.
• Ral lak khalah zam loin ralttha zetih a rak khamtartu hauhruangih ttang ngamtu a si fawn.
• Tikhurih tidai cu khai tam pauh len a thawt deuhdeuh vekin a duhdawtnak cu kan phu lo cingin a tling khawm salter ttheu ih a thlum sinsin.
• Pangpar tizu khi khuai le phengphehlepin tlan ttheu hman hai seula, thlum zetin a thar a suak ttheu vekin a fa le dam lo le sual, mi bang lo hrangah a thar sal ttheu ih, a zualter sinsin.

Curuangah, “Kei cu… ka nu aw kur diam, kur diam” ti lo ttha ka si lo.

Nangteh ziangtin….

 

Pangpar Mitthli

(1)

 Maw ka fanu te
Pum sungih ka lo pai lai ihsi’ khan
ka lo duhdawt zo hokhaw
Na rung suak ih
Ni kim lo, thla kimlo ten
ka theihnak hmuahhmuah sawmkhawm rorin
Taisir suah in ka lo cawm, ka lo hlawm
Thla sarih pai ti cu
Khukhri lakah na hnufual theuih
Na hmakhua hrang thin curdupin
Phan luanah, Cung Khuanui’’ hnen
Hamttam fahranih ka sam mi camthla hi
Cem lai ni um hlah
Pathian zarih fimvar le thekthawi tha
Ka fanu hin in va kam theu em, ka hnangamdan cu.

(2)

Hmuh cia a theih lo mi hualvan in
Zincang phen ihsin ngal ruaro ko
In rak vuaktluk hnu cun
Nan hmakhaw ong beisei le ruahsan in
Lungsi ten tlawm cuh in ka suak a si kha!
Thincin thupnak le titi lenglawng thlise lakah
Thuanthu hlun cu rong dang silh tahratih

In mualphoh ih in thangsiat le
Ka hminfang cu belmang le raptting an man laiah
Zunkhau nguahngo’n na tha a rak nau ngai maw?
“Na sinak cu zohman in an hlohter thei cuang lo ding,” tiah
Ka zahumnak le lungput cu na zum eueu maw?

Cupawl ruangah, ka fanu
Na parah ka lung a awi tuk.

(3)

 Kan tthenawk (ttian )hnu thla nga a kimnak ni ih
A hmaisabik kan tonawk ah khan
Ka keh le vorh ih
Nang le na naupa te nan it kha zoh in
Zanvar ka mit ka rak sing sual lo!

”Nunu, zan kan meng kung,
Tonawk sun hi pam a hmai emmai! ”
Na ti mi tongkam ka lung sungah
Acid bang a kangin in kang.

Thlah siang loih ka ban in pawm fetfet cingih
“Ka ihthah sungah na rak hlo pang ding,” tiah
Mit hman sing ngam loih i kiltu na nau—
Zoi’ nu si lungzur loih um thei ding?

Khua a van cun kan thenaw sal ding ti thei keukeu nacingin
Lungrual te’n kan hngilh hrim tento lai tak kha aw—
Ka sir hnih kil ih it, nan unau cu
A haha te’n ka lo pom, ka lo hnam
Nan mithmai te zoh cuahco’n
Mitthli thawn zan ka rak var!

A thaizing khawvang ih ttha tei ka lo zoh cun
Nan kuttin tan rual lo le bak cengci ten
“Nu, na ai ah ka nau ih tin tla ka rak tan sak,” tiah
Na vun ttongsuak mi cun
Ka lung i va zun tak em!
A si ngai —
Na nau hi a thei hrih lo e
“Buaipitu” a tul hrih lai.

(4)

Thal tlawng pih can ih
Ka hnen nan ra len laiah
Leitlun parih thin na cingin
Hringnun vangih beidong cing le
Hualvan khaltu thawi toaw, sualaw cingin
Hriamhma thawi dam hman zuam thei nawn lo
Tlawm cuahcoi’ tha thlah zo
Bese zetih hrum-rak le lok reroih kawl nisuak siar ruangih
Tawl le buar fialfial, hnawm tin phur kei rori

Ka fanu duat, nang cingcing
“Nunu cu na fim si, na mawi fawn si,
Na lungput a dik in, na thluak a tha si
Thlawsuah tampi na co lai ding hokhaw,” tiah
Thazang in pe, in rak hnem!

” Mi in ziangti’ an lo relsiat khalle
Kei cun ka lo zum tlaitluan hokhaw” ti mi
Na tongkam cu ka hrangah nelrawn cerhti thiang!
“Midang thawn remaw ten ka um thei ko ding
Tangdor zetih um thiam ka zir ding si

In ruat har duh hlah,” titu ka fanu fimte
I va zunkhau em!

Kan tonawk tin ten
Ka riahsiat phangah
Tuarnak hamkha cu sup ttentto le
A ttap mi mitfang parah hmel hlim phenthlam benin
Ka hnih ka khek nakah tin i hler ih na laam
Ka sungsuak fanu simaw na si e
Thei lo’n sawm ka um ding?

“Nunui’ kiangah um ka duh
Ka lo ngai tuk, ka lo hlam ih ka ttap theu,”
Tivek hi, ka fanu, na rak salsuak dah riai lo nan

Na cabu sungah cun ram ikipah an khat
Na sinak tak an lo phuansak thluh
Ka suahcam a thlen tin ten
Hngilh lo le hrelh loin ka hrangah
Bezai in phuah sak theu

Sinan.. cupawl cu ziangah in pheh?
Na riahsiatnak le thanaunak pawl teh
Ziangruangah i sim ve duh lo?

(5)

Run-inn tthingpi sungah nan unau lawng
Farah ih an lo tan tawkah khin
Nan tuar mi ningttih thlabarnak

Riahsiatnak le thanaunak pawl
Ziangtin lehlam nan tuarsuah theu?

Ei siang lo bar siang lo tei’
Na khawl mi pocket-money tlingkhawm in
Ka duhzawng tete i run leih mi
Ka fanu ih laksawng cu
Ziangvek lungthin thawn saw cohlang sehla i ti ?

Ka hnen nan ra len ahkhan
Kan ei in (rawl le hmeh ) a  se tukih
Mangsiat dawn fangin nan ei ti ka thei ko si
Asinan, ziangah
“Hivek rawl hmeh hi ka duh tuk
Puarkiar in ka ei cu teh,” tiah na ti?
Mai’ sungsuak falei’ puar le puar lo cu
A hringtu nu hnakih thei sawn an um kem?

“Ka kaa a thaw, ka pum a puar” ti rero khal hman la
Rilriak ih zan na ihhmuh thaw lo le
Thawhhlam sang thitha um loi’ na vaavaih
Umharphen thilri hlamih na umrem thei lo kha
Ka thei ko sisi!

(6

“Ka nun ah hin..
Pathian sangtu ah cun (ka nu) nangmah na si
Lo zohtha hlohhlo thei dingah thla ka cam
Na hmai ka lo balhter hrimhrim lo ding,
Na hrangah zahumnak lo cawi sak ka duh”
Hihi i sim mi na sunmang an si
Ka fanu,
Suk luan ti lawng a um

So luan ti a um lo ti hi
Rel manhla ti thei ka duh dan cu!

“Ka nau hrangah rak donhar duh hlah
U le cu nui’ zaangcansawngtu an ti si
A tha theibik in ka rak kilkhawi ding”
Mai fapa hrangih helhkam le
Mai’ fapa nunsim le kilkhawi ban lo
Hnon tuar nu pakhat hrangah cun
Na tongkam pawl cu thazang an va si tak em!
Hmanseh, ka fanu,

Fanau kilkhawi dan cabu siar dingah cun
Na kum a nauhak tuk lai lo maw??

Na nau hrangih hmapam tuar ringringtu ka fanu
Ziangvek dinhmun khalih nu le pa upat thiam ringringtu
Mai’ thinharnak cu awm sungih pai ttawt in
Midang thin daihter thiam ka fanu te!

(7)

Leitlun ah a pak ih um vekin
Umhar lunglen na tuar caan khi
Ziangtin ha na tuarsuah theu?
Thinnaunak na ton tikah
Ziangtin sun ni na siar?
Na nui’ taanghlum na vun hah caangah
Zoin an lo hnem theu?
Cahnah le cafung maw?
Mitthli rialruah maw?
Zaihla maw, bezai ha?
I vun sim hnik e.

Kan tawihvahtlang ttum ah
Na nau cu ka cawn ah cawi in
Khop thiam loi’ a biang pahnih ka hnam cekco laiih
A sim mi tongkam khat
Rinlo ah ka thin lai i sun dukdi
“Papa tla hin, nunu vekin hitin i hnam theu sehla
A va nuam zik ve,” a ti!!

Kan thenawk hnuih

A vei khatnak kan tonawk ah  khan
Gate sangka ong te ihsin i bih dekdotu ka fapa
A mitfang sungih phenthlam pawl kha
Ka hrangah cun sahnar kai ding phenthlam an si
Ngainak, hahnak, duhdawtnak,

Cule.. nu hmuh beiseinak mitmeng te
Ka vun mitthlam tin ten
A tharhlam ringring lai ding mi mitfang an si!

(8)

 Ka hnen nan rat tin ten
Awih cawk lo’n “Nunu” ti ih in kawhnak aw
Ka hna sungah khuangdar awn vekin
A ngai ka khawp thei dah lo.

Phunzai lo riaiih

Ka hna khunghar in tuanbawm theutu
In zawnruah thiam ih zianghman in ngen dah lotu
Ka dinhmun cu a sidan vekvekih
Thu thiam zetih in pompit ih in ttawm thiamtu

Ka fanu le ka fpa..
Kei, na nu hnak hman in
Upat le calcan cuh nan thiam sawn hunsi!

Ka mithmuh loih
A thup tei’ a for mi nan mitthli kha
Rak hmu loih ka um sawn tak ding!
In zoh cuahconak nan mitfang sungih
Tongfang pawl kha theithiam loin
Rak um sawn ta ning na maw!

Kannih nufaza hi
Pa khat ih tuarnak pakhat in
Theithiam sakaw loin rak um sawn nungna
Hi bang tuarnatnak tla hi an dem deuh mahna!

Kan mantlang mi Thai Hlung mang tla
An hung cansuah tikah cun
Khirh sal a theih dah lo ding mi thuhnu vangah
Lungzur in kan ttap ding maw?
Zalen in kan hlimtlang ding henha?
A fiang mi cu
Thuhnu hi belh that sal a theih lo
Thuhnu hi airawl sal  a ngah lo
Hlan ih a luang zo mi mitthli hrangah
Hmailam can hin a phu mi leiba a kuan sak thei dah lo
Sihmansehla
Nan ruangah cun
Ziang khal hi ka hrangah a phu theh ko.

(9)

Ka lo sim duh mi thuanthu
‘Sunghno Sittial’ thu kha hngilh hlau’h maw
Sim neem a hung her ih
A lang hmaisabik arsi tumpi cuan in
Van ih si-ar rual kan siartlang lai kha
Ngai loin ka um thei hrim hrim lo!

Nanmah thawi hla-aw mi ka nun ah hin
Fanau buaipit ih rak hnahnok theu ka kutpawl hi
An vavai in lam an hlo celcel
Fanau phurrit ka liang par ihsi a poih hnu cun
Tuanvo lak ding thei lo’n ka vaivuan
Fanau pom theutu ka ttang khal cu
Beltu neih lo ruangah a beheu hiamhiam
Sim ding mi ka neih lo ruangah
Ka thuanthu khal an cul thluh
Cohlangtu ding an um lo ruangah
Ka lainat duhdawtnak pawl khal an tthul
Ka arsi tleu nanmah ka hmuh thei nawn lo ruangah
Ka zaan siar khal umharthlak in an tthing reprepih
Lungsiatnak thimkhawzing ah an cang!

Rinlo ah ttong-aa ih ka lo kawh theu nakah
Nan hmin khal phar ih dekder tiangin

An cingkeng thluh hmang ding ka ti!
Ralkhat ihsi ka lo duhdawtnak hi rak dong hram uh
Ka lung sungih seherh duahdoih ka lo kawhnak aw hi
Rak thei ban hram auh la maw!!
Hlatawk, naihawk ti um loi’ duhdawtih ka lo ngainak hi
Zum ringring thei hram uh.

(10)

Puai zawh ding a um tikah
Lo ceitu, hni puan lo thuam saktu
Zohman an um lo ruang ah
Ti ngaihnak thei loin
Thlalang hmaiah zohaw ciociih
Thinnauin a ttap mi ka fanu hnenah
Thla nei nungna  ka ra zuang vurvo ko ding!
Ka thlazuk cu na fehnak ram kipih kengin

“Nu ka nei ve” tiah
Zopoh va hmuh vivo le va uangaw vivo ka fanu
Compass box sungih ka zuk ben in
Ka mitfang na zoh ah duhdawtnak rim ka thei na ti!

Ka lo sut hrih ding
Ziangvek can ah ha i theihsuah bik?
Nu um lo mi innsang cu a tthing tiah
Inn hlum khal a nuam lo tin
Duhdawtnak sunsak hna thiam sinsin ka fanu parah
Lungawi ding maw riahsiat sawn ding henha?

Kum zoh dawh loi’ fim, thil thei ban, ka fanu
Kum zoh dawh loi’ pacan cuh thiam ka fanu
Thuhnu khirh in rem sal theih si sehla cun
Tlawng phun kaan in ka lo kaiter nawn lo ding nan
Na kum thawi’ milaw fangin pacan ka lo zirh sawn ding!

 

 

Duhlawng Kaithluai

 Ka aw thian in ka hniit khaakhnap,
Hngilh thei tumin leng dang ka dap;
Pardawh duumsung khuaifung bang len,
Parmawi tin lawr ve lang kim te’n.

Hun dawn thul ing, remthiam tur maw!
Dawn kir sal ing, tthathiam tur maw!

Con-u phun-u thuamttial tthathluai,
Tiih lungpuam lengdawh tthacuai
Selnak se’pur anka thlungdar
Le cerawkan lam thawmri thar

Ka hna phit in hngilh thei ka tum!
Ka kaa phit in ciip men ka tum!